Bhatara Guru

Kaputusan Bhatara Guru – Ajaran Tertinggi Tentang Kesucian Diri


Terjemahan Lontar Kaputusan Bhatara Guru

 


1b : Awignamastu, Iti kawruhaning sarira, kaputusaning betara guru, nga kawuwusing aji iki, sastra kaputusan betara siwa, sang hyang ardha nareswari , iki sadahira betara guru turun maring mercapada, maka wenang tiru denira sang putusing aksara, yan mahyun bersih pasocaning sarira, mwah suci bhudinya, susila dharmane, yeka maka ayu nyaning betara kabeh, bhakti ring prahyangan, mwah kabuyutan, sopakara pari-pari palanya rahayu, manut tang-

Terjemahan :
Semoga tanpa rintangan. Ini adalah pengetahuan tentang diri, keputusan Bhatara Guru, demikian disebutnya ajaran ini, sastra ketetapan Bhatara Siwa, Sang Hyang Ardhanareswari. Ini adalah ajaran Bhatara Guru saat turun ke dunia (mercapada), yang patut diteladani oleh mereka yang telah memahami aksara suci, jika ingin membersihkan diri, menyucikan budi pekerti, serta menjalankan susila dharma. Itulah yang mendatangkan kerahayuan dari para dewa sekalian, berbakti di tempat suci (prahyangan) serta tempat leluhur (kabuyutan), beserta segala upakaranya yang mendatangkan pahala kebaikan, mengikuti norma yang berlaku.


2a : karamya-ramyan, pada muji dewa betara cihnaning suka sang amurweng jagat, suda ngawirya karatonya, sekala swarga luwih tinemunya, kang semangke mapadoning mangkana, luirnya akweh kang skul, bhojana mwang panca bhoga, kang saji katur mwah prahyangan sekatahe amuji dewa betara, mwang mebhakti, wusnya mangkana bhinukti kang sarwa tamah, iku nga, luwih, amangguh suka rena bhudinya, si, wa, sa, da, siwa, ma, gu, ru, si, wa, nga, sang pinaka

Terjemahan :
Kebersamaan dalam memuji dewa-bhatara sebagai tanda kebahagiaan Sang Pencipta Jagat, menyucikan dan menguatkan kejayaan kerajaan, serta memperoleh keutamaan surga di dunia nyata. Hal yang demikian itu diwujudkan dalam bentuk banyaknya sajian berupa nasi, makanan, serta panca bhoga, yang dipersembahkan di tempat suci. Seluruh umat memuji dewa-bhatara serta berbakti, dan setelah selesai barulah menikmati segala anugerah tersebut. Itulah keutamaan yang mendatangkan kebahagiaan dan kedamaian hati. Si, Wa, Sa, Da, Siwa, Ma, Gu, Ru, Si, Wa, itulah yang menjadi—


2b : dasaran tinangguh ya wruh ring dewa betara, aja mangkana, amituhu sewecanya, akeh mengapus awak, apan arang wong wruh ring mula jatining kawitan, karaning salah panggung sya nya, manusane sabhumi pada, mungsi ayu liyunan takut baat, luirnya asing kuat ngawenang tuhu guna, ngastitiyang awake, mwang mebrata ya wnang nemuang pasung betarane, sing tan manut ring pewarah betara gurune, tan wenang ya memarek, ring bapa betara guru tunggal, sarwa ala temunya

Terjemahan :
—dasar bagi mereka yang dianggap mengetahui jalan dewa-bhatara. Janganlah keliru dalam meyakini anugerah-Nya, sebab banyak yang menipu diri sendiri karena jarang ada orang yang mengetahui asal-mula kesejatian leluhur (kawitan). Hal itu menyebabkan salah arah. Manusia di bumi semuanya mencari kebaikan, namun kebanyakan takut akan beban yang berat. Padahal, siapa pun yang teguh dan mampu mengamalkan kegunaan sejati, memuja dirinya (jiwanya), serta melaksanakan brata, ia akan mendapatkan anugerah bhatara. Siapa saja yang tidak patuh pada petunjuk Bhatara Guru, tidak patut ia mendekat kepada Ayahanda Bhatara Guru Tunggal, dan segala keburukan akan menimpanya.


3a : kalebu ring kawah tambrogohmuka, iki unggwanira sang hyang luwih, mapodoning mangkana yan ana gria letuh kesangsaran atinya, iku maka linggane sang hyang lewih, nga, hyangning suksma, asri tinggale, harum ambeke, rena bhudine, ika nga, kawah cambrodo gni, nga, luirnya, ingan kawah, nga, abot mekarya ngardyang rahayu, iku, nga, swarga luih, gampangnya, tan manut kasila brata, karane katemunya dlaha, kadyang apa abotnya yan matiru kasila karma, mwah brata endi kang bina-

Terjemahan :
Terperosok ke dalam kawah Tambra Gohg muka. Di sinilah tempat kedudukan Sang Hyang Luhur. Jika ada hati yang kotor dan diliputi kesengsaraan, itulah tempat kedudukan Sang Hyang Luhur yang disebut Hyang Ning Suksma, yang berpandangan indah, berhati harum, dan berbudi luhur. Adapun kawah Candragni artinya batasan kawah; terasa berat melakukan perbuatan untuk mewujudkan kebajikan, namun itulah surga yang utama. Sebaliknya, yang mudah adalah tidak mematuhi susila brata, sehingga kesengsaraan yang ditemui di kemudian hari. Betapa beratnya jika harus meniru perbuatan susila dan brata yang mulia.


3b : gwan, denya, lingging aji kaputusan asing dangan dening anambat, mwah angganggo, kawasa juga ya, nging dena pageh bhudine, mwah abete, sekadi kang kocap ring arep, yan teka rikatken wenang ya mulih maring sang hyang eka kelawasan, ika nga, atma mula, sinungsung dening widyadara-widyadari, kinunusungan dening dewa-dewata amuktya ring siwa bhuana, sekarepe anujur swarga, ika sarwa luwih katemunya, ika pemalesing betara sang hyang widhi.

Terjemahan :
Berdasarkan ajaran ketetapan (aji kaputusan), siapa saja yang dengan tulus menyebut dan mengamalkannya pasti akan mampu memahaminya, asalkan teguh dalam budi pekerti serta perilakunya seperti yang disebutkan di atas. Jika waktunya tiba, ia berhak kembali ke hadapan Sang Hyang Eka Kelawasan, yaitu atma yang mula-mula, disambut oleh para widyadara-widyadari, diringi oleh dewa-dewata untuk menikmati kebahagiaan di Siwa Bhuana. Ke mana pun tujuannya menuju surga, segala keutamaan akan ditemuinya. Demikianlah balasan dari Bhatara Sang Hyang Widhi.


4a : ring wong mekarya betara, megawe rahayu, hayu katemu, nga, dlaha, jati marganya bikas awake. Iki tutur luwih kekeran nira sang maka linggan nira sang hyang hyangning wenang, iki marga bedanya, marga roro jatinya, marga pati 1, marga urip 2, ring ati putih, nga, peparu, ya mulaning atma, ring madya unggwanya, yan bener denya ya dadi swarega luwih, bungkahing peparu, siwa, tengahing peparu, sada siwa ring tungtunging peparu, guru siwa, da-

Terjemahan :
Kepada manusia yang berbakti kepada bhatara dan berbuat kebajikan, maka kebajikan pula yang akan ditemuinya di kemudian hari, karena itulah jalan sejati dari perilaku dirinya. Ini adalah ajaran mulia yang dirahasiakan oleh Beliau yang bersemayam sebagai Sang Hyang Yang Berwenang. Ini perbedaan jalannya, ada dua jalan kesejatian: jalan kematian (1) dan jalan kehidupan (2). Pada hati yang putih, yaitu paru-paru, di sanalah asal mula atma, bertempat di bagian tengah. Jika benar jalannya, maka akan menjadi surga yang utama. Pangkal paru-paru adalah Siwa, tengah paru-paru adalah Sadasiwa, dan ujung paru-paru adalah Paramasiwa (Guru Siwa) — 


4b : dyang pulung rasa, ambekang ke puser langite, empet puser bhumine, ne menek luwih anuju swarga nira hyang suksma, kekeran nira dalem sumedang, pingit akna tasmat. Iki tutur rahayu duk ring bhumi sumedang, rauh ring maspahit, teka ring bali katekeng mangke, sang iswara mawak I kulisah, ya wekasing sembah, amuji betara mwqah ngastiti ngebhakti, ngastiti, nga, tan pegat, bhakti, nga, sembah awake, yan mangkana iku luwih, nga, pinuji denira hyangning betara wi-

Terjemahan :
—menjadi kesatuan rasa. Arahkan napas menuju pusat langit, dan sumbatlah pusat bumi. Yang membubung ke atas akan menuju surga dari Hyang Suksma. Ini adalah ajaran rahasia dari Dalem Sumedang, hendaknya dipingitkan dengan sangat. Ini adalah ajaran kebajikan sejak zaman di bumi Sumedang, berlanjut ke Majapahit, hingga tiba di Bali sampai sekarang. Sang Iswara berwujud dalam diri (I Kulisah), yang menjadi puncak dari sembah, memuji bhatara serta memuja dengan berbakti. Ngastiti artinya tiada putus, bhakti artinya persembahan diri. Jika demikian, hal itu sangat utama dan dipuji oleh Hyang Ning Bhatara Widhi.


5a : dhi, yan wawu angadeg anepak pertiwi ping 3, raris angoras tungtungin jeriji, ping 3, adulur sabda utama, ika cihnaning rare ingemban dening ibunya, nga, iku aturu angadeg, nga, yen wruh samangkana raris anehen lemah, mawetu sabda ngasih-asih, adulur anurat lemah, iku rare masusu ring ibunya, nga, mwah angamet susun ibunya, iku aturu alungguh, nga, yen wruh samangkana raris ngebhakti ping 9, iku rare kepapasihin de-

Terjemahan :
Jika baru berdiri, tepuklah bumi sebanyak 3 kali, lalu bersihkan ujung jari-jari tangan 3 kali, disertai dengan ucapan yang utama. Itulah perlambang anak kecil yang digendong oleh ibunya, yang disebut “tidur sambil berdiri”. Jika mengetahui hal itu, lalu sentuhlah tanah, maka keluarlah ucapan yang penuh kasih sayang, dibarengi dengan menggores tanah. Itulah yang disebut “anak kecil menyusu pada ibunya”, dan memegang buah dada ibunya, yang disebut “tidur sambil duduk”. Jika memahami hal tersebut, lalu berbakti (menyembah) sebanyak 9 kali, itulah anak yang mendapatkan kasih sayang dari —


5b : ning bapa ibunya, tur ginawa dening bapa ibunya, meparek lawan sang hyang aji tunggal, nga, mapan sang hyang aji sabda tunggal tan kena sinembah, mapan sira maka isining sembah, yan ana bhumi suci komala winten, gedong mabi komala winten to tongs danene, yen dane medal mnyembah ke puser langite, lamun angastiti bhakti, ne dadua srayain, ne abesik sembah I kulisah awaking, to anggon bhakti peteng lemah, idep ma-

Terjemahan :
—kedua orang tuanya, serta dituntun oleh ayah ibunya untuk mendekatkan diri kepada Sang Hyang Aji Tunggal. Sebab Sang Hyang Aji Sabda Tunggal tidak dapat disembah secara biasa, karena Beliau sendiri adalah isi dari sembah itu. Jika ada tanah suci yang murni bagaikan permata, bangunan mulia bagaikan permata, di sanalah tempat kedudukan Beliau. Jika Beliau keluar, menyembahlah ke pusat langit. Jika memuja dengan bakti, gunakanlah dua sarana pendukung, dan satu sembah dari diri (I Kulisah) sendiri. Itulah yang digunakan untuk berbakti siang dan malam, dengan pikiran yang —


6a : marekan ring betara guru, bapa guru tunggal, tan wenten siyos, ne nyandang inuposona, apan tan ana luwih sakeng rika, gawe bhakti setata mwah sedake ne sandang gugu, pabresihane motameng tekeng niskala, mandus mabersih, ya, bersihin, medahar, medem ya ajak, tindihin apang saja, adanyane sang sida rasa, sang sida sakti, sang ratu mas kuhideng, sang ratu aji putra putih, to ingetang dini, yan tan wikan ya ama-

Terjemahan :
—menghadap kepada Bhatara Guru, Ayahanda Guru Tunggal, tiada yang lain. Itulah yang patut diupayakan, karena tidak ada yang lebih utama dari hal itu. Lakukanlah bakti senantiasa dan perkataan-Nya patut dipercaya. Pembersihan diri yang paling utama mencakup sekala dan niskala; mandi bersuci, saat makan dan tidur pun sertakanlah Beliau, kuatkan keyakinan agar benar-benar nyata. Nama-nama Beliau adalah Sang Sida Rasa, Sang Sida Sakti, Sang Ratu Mas Kuhideng, dan Sang Ratu Aji Putra Putih. Ingatlah hal ini di sini, sebab jika tidak memahaminya, ia akan—


6b : ndadi kawah, iki tutur jati, kasuhun dening sang sinuhun kidul, manusane kadi tunjung, bungan nyane dip user langite, manusane wikan ring awakene, mabunga manahe, madunne ngastiti, nga, wangine, bhakti setata, nga, yen pinuji dening betara cirin bungan nyane sembahe, iku, nga, luwih, sang pandita cirin nyane mekar, bhudinne tunggal isinne, brahmana utusan sang hyang luwih, angisep madune, hudi ningganta ya

Terjemahan :
— menjadi kawah kesengsaraan. Ini adalah ajaran sejati yang dijunjung oleh Sang Sinuhun Kidul. Manusia itu bagaikan bunga teratai, bunganya berada di pusat langit. Manusia yang memahami dirinya, hatinya akan berbunga, madunya adalah pemujaan (ngastiti), dan keharumannya adalah bakti yang tiada putus. Jika dipuji oleh bhatara, tandanya adalah bunga persembahannya. Itulah yang utama. Seorang pandita tandanya adalah hatinya yang mekar, pikirannya tunggal isinya. Seorang Brahmana adalah utusan Sang Hyang Luhur yang menghisap madu kesucian, ketahuilah itu —


7a : nga, kembang, maciri suba kembang wangi, yan bhakti komala, yan wruh ring tataning raga, mwah pangisining aji kaputusan, ya, nga, luwih, tunggal pamujinya kabeh, nga, iki isin warah sakeng dalem, nga, api barak, api putih, api selem, ya pulung rasa, ejang di twed kulungane, yan suba pulung, empet silite, bolong pabahane, ubetang, kori batune, pepet bayu salekah, slagan alise, ento ambahin iki munyi swarga luwih,

Terjemahan :
—sebagai bunga yang mekar, yang dicirikan oleh keharumannya yang semerbak jika baktinya tulus. Jika memahami tatanan tubuh (raga) serta esensi dari ajaran ketetapan (aji kaputusan), itulah hal yang utama, semua pemujaannya menjadi satu tunggal. Ini adalah isi petunjuk dari Dalem, yaitu: api merah, api putih, dan api hitam, yang dipadukan menjadi satu rasa, ditempatkan di pangkal tenggorokan. Jika sudah menyatu, tutuplah bagian bawah, buka bagian atas kepala (pabahane), kuncilah pintu batu, rapatkan napas dalam satu tarikan di antara kedua alis. Jalani jalan tersebut, itulah yang mendatangkan surga mulia —


7b : temunya, rahayu pisan. Iki sanggah ring raga, gedong manic meraab inten, bebaturan mas maukir, tongosang di bhumine suci, ada batu dadua, ento penawangan, ento tongos danene, ne suhun sembah sai-sai, keto anake bhakti maguru, lamun dane pules katon galang, kedat ilang, tone kasembah, lamun katon mauderan buka matane, tone manyembah awake, lamun pakrenyab kadi bintang

Terjemahan :
— yang akan ditemui, sungguh sangat rahayu. Ini adalah tempat suci (sanggah) di dalam diri, istana manik beratap intan, berfondasikan emas berukir, ditempatkan di tanah yang suci. Ada dua batu, itulah jendela penglihatan, di sanalah tempat kedudukan Beliau, yang patut dijunjung dengan sembah setiap hari. Demikianlah cara orang berbakti berguru. Jika Beliau tidur tampak terang benderang, saat terjaga menghilang, itulah yang disembah. Jika tampak berputar saat mata terbuka, itulah tanda diri sedang menyembah. Jika berkelap-kelip bagaikan bintang—


8a : cayane ento jatin uripe, nga, iki nyamane dursila, utusan betara guru, ngawe salahe dini I sugyan mekrana ana paling, I abra megawe murka, I kered ya nandanang, I yala ngadakang salah pati, I buwes ngawe kroda, yan maharep wisesa I buwes awaking, anging ya angedohang, yan mambek rahayu I kulisah kukuhin, ya nyamane pitwi, ajak memarekan ring betara guru, to marowang

Terjemahan :
— cahayanya, itulah kesejatian hidup namanya. Adapun saudara yang dursila (buruk), yang merupakan utusan Bhatara Guru, dialah yang membuat kesalahan di sini; I Sugyan yang menyebabkan kebingungan, I Abra yang membuat kemurkaan, I Kered yang menuntun pada kesengsaraan, I Yala yang menyebabkan kematian salah pati, dan I Buwes yang menimbulkan kemarahan. Jika menginginkan kekuatan sakti, I Buwes harus dikendalikan dan dijauhkan. Jika berkeinginan luhur, kukuhkanlah diri (I Kulisah), karena dialah saudara sejati yang diajak menghadap Bhatara Guru. Dialah yang menjadi teman —


8b : di matine, yan beneh ngungsi ne rahayu, yan pelih ento ya tusing nyak ngaku nyama, twara ada nangguh atmane, kagrah ke kawahe, kedek nyamane patpat mebalih atmane kesakitin, amonto jatinne ne astiti bhakti sedeng tindihin, pomo, jahtasmat. Iki tutur jati du kana ring majapahit sira dalem palinggih arep sira wruh lawan aji sabda tunggal, atanya ring sang pandita sekatahe wruh

Terjemahan :
—saat kematian tiba. Jika benar jalannya menuju kerahayuan, namun jika salah, saudara itu tidak akan mau mengakui sebagai kerabat, tidak ada yang membela atma tersebut, sehingga terperosok ke dalam kawah. Tertawalah keempat saudara itu menyaksikan atma tersiksa. Begitulah kesejatiannya, maka dari itu pemujaan dan bakti ini harus dipegang teguh. Ingatlah hal ini dengan sungguh-sungguh. Ini cerita sejati ketika di Majapahit, Beliau Sri Dalem yang bertakhta berkeinginan untuk mengetahui ajaran Sabda Tunggal, lalu bertanya kepada para pandita sekalian yang mengerti—


9a : lawan nyastakara, sama tinakonan denira dalem palinggih, samwa sira sang pandita nora wruh ring jatining sabda tunggal, atur sang pandita kabeh, nyan dalem sang kaler sira dibya caksu ring aji kabeh, mandawa, tatta sira wruh, samangkana wuwus sira pandita ring dalem palinggih, kapinang sang kaler ring dalem palinggih, ujar sang kaler ring dalem palinggih singgih kasihan sang kasuhun kidul, sira wruh lawan jatining sang aji sabda tu-,

Terjemahan :
— tentang rahasia aksara suci. Semuanya ditanyai oleh Sri Dalem yang bertakhta, namun semua pandita tersebut tidak ada yang mengetahui kesejatian dari Sabda Tunggal. Bersembahlah para pandita sekalian, memberitahukan bahwa di sebelah utara ada seorang bijaksana yang memiliki penglihatan gaib (dibya caksu) terhadap segala ilmu, yang sangat paham dan mengetahui. Demikianlah perkataan para pandita kepada Sri Dalem. Maka dipanggillah sang pandita dari utara oleh Sri Dalem. Sang pandita dari utara berkata, “Daulat Tuanku, sesungguhnya Sang Sinuhun Kidul-lah yang mengetahui hakikat sejati dari ajaran Sabda Tunggal —


9b : nggal denira, dalem palinggih dating sang sinuhun kidul, mojar dalem palinggih, singgih kasihan sang sinuhun harep rakan kasihan wruh lawan mulaning aji sabda tunggal, singgih dalem paran wruha dalem ring mulaning aji ika, tinuting tingal alor, sira sang sinuhun kidul, katon denira dalem palinggih, sira ngawang awing anunggang angsa, ming sor tingalina dalem trus ring sapta patala, bolong tingalina dalem, ka-

Terjemahan :
— tersebut.” Atas perintah Sri Dalem, datanglah Sang Sinuhun Kidul. Sri Dalem bersabda, “Wahai Sinuhun yang hamba kasihi, hamba ingin mengetahui asal mula dari ajaran Sabda Tunggal.” Sinuhun menjawab menceritakan awal mula ajaran tersebut. Ketika Sri Dalem memandang ke arah utara, tampaklah oleh Beliau Sang Sinuhun Kidul melayang-layang di udara mengendarai seekor angsa. Ketika memandang ke bawah, pandangan Sri Dalem menembus sampai ke sapta patala (tujuh lapis bumi bawah), tampaklah —


10a : ton sang sinuhun kidul anunggang naga bhumi, dalem tingali ring akasa, trus ring sapta langit katon kang watek dewata-dewati, dening dalem palinggih, tikang ikang dewa dewata maksih mamuji betara ngastitiyang bhaktine duking urip, irika sang sinuhun kidul sareng I kulisah waspada denira dalem palinggih, mwah brataning dewa dewata, ling sang sinuhun kidul ring dalem palinggih mapajnek panontone dalem, singgih sang sinuhun wruh

Terjemahan :
— Sang Sinuhun Kidul mengendarai Naga Bhumi. Ketika Sri Dalem memandang ke angkasa, pandangannya menembus hingga sapta langit (tujuh lapis langit), tampaklah oleh Sri Dalem golongan dewa-dewati. Para dewa-dewati tersebut masih memuji bhatara dan menunjukkan bakti mereka seperti saat masih hidup. Di sanalah Sang Sinuhun Kidul bersama I Kulisah terlihat dengan jelas oleh Sri Dalem, beserta pelaksanaan brata para dewa-dewata. Berkatalah Sang Sinuhun Kidul kepada Sri Dalem, menyaksikan penglihatan Sri Dalem yang telah paham —


10b : kasihan ring tingkahing kadewatan, mojar sang sinuhun kidul, during puput dalem, iku mulaning sabda tunggal, tembe pamenange, yan tinggal kedatone kadi sang aji sakane, ne mengaran sang hyang licin, witning ratu jawa dadi wruh lawan sabdaning swarga tegesing tunggal sabdane sekarenga dening pangrenga, kaorti deni mangrenga, kadi letuwi dening mangkana, ling sang sinuhun kidul, merang sang kaler, luire noro luir lumaku bener wetan saweta-

Terjemahan :
— dan mengerti akan perihal kedewatan. Sang Sinuhun Kidul berkata, “Belum selesai Tuanku, itulah awal mula dari Sabda Tunggal, yang kelak akan membawa kemenangan. Jika meninggalkan istana bagaikan tiang agung yang disebut Sang Hyang Licin, asal mula raja Jawa menjadi tahu akan sabda surga, yang berarti ketunggalan sabda-Nya yang didengar oleh pendengaran, dikabarkan oleh yang mendengar.” Demikianlah kata Sang Sinuhun Kidul. Merasa malu sang pandita dari utara, sebab perilakunya tidak mencerminkan jalan kebenaran ke arah timur atau sekitarnya —


11a : ra sang alaku, ilang sang kaler sakeng stanira dalem palinggih, selawase ana wreta katekaneng majapahit, sang kaler mungguh ring bali, pinuji ring ira dalem bali ring sweca pura, sidhi yoga mwang japa mantra, inangguh guru lokaniing rat, mapesengan sang wawu rauh, mankana jati nikang wreta, katekeng majapahit, tlas. Iti pawintenaning ewer, palanya kinasihan dening watek dewata iki munyi tek tetek, bapa wangke kape-

Terjemahan :
— bagi orang yang berjalan. Hilanglah sang pandita dari utara dari hadapan Sri Dalem yang bertakhta. Seiring berjalannya waktu, ada kabar yang sampai ke Majapahit bahwa sang pandita dari utara telah berada di Bali, dipuja oleh Sri Dalem Bali di Swecapura karena keahliannya dalam siddhi yoga serta japa mantra, diangkat sebagai guru duniawi yang bergelar “Sang Wawu Rauh”. Demikianlah kesejatian cerita itu yang sampai ke Majapahit, selesai. Ini adalah upacara penyucian (pawintenan) untuk mengatasi kelalaian, yang pahalanya dikasihi oleh golongan dewa. Begini bunyinya: Ayahanda yang telah wafat diketahui —


11b : tahu sembahing sastra sanga, tulung rama buda, buda sapa apunewer, iki dasaksara, nga, sa, ba, ta, a, I, na, ma, si, wa, ya. Sa, nga, sabdaning wong pejah, ba, nga, betara, ta, nga, taya, a, nga, aksi, aksi, nga, meka, meka, nga, cermin, cermin, nga, carma, nga, kulit, kulit, nga, kulisah, kul, nga, kulisah, lit, nga, rare. I, nga, raga, raga, nga, ongkara, na, nga, urip sekala, ma, nga, manusa, si,

Terjemahan :
— menyembah sastra sanga, dibantu oleh Ayahanda Buddha, Buddha yang menghapuskan kelalaian. Ini adalah Dasaksara (Sepuluh Aksara Suci), yaitu: Sa, Ba, Ta, A, I, Na, Ma, Si, Wa, Ya. Sa artinya suara orang mati, Ba artinya Bhatara, Ta artinya Taya (suwung/kosong), A artinya Aksi (mata/melihat). Aksi artinya kaca, kaca artinya cermin, cermin artinya carma (kulit), kulit artinya kulisah. Kul artinya kulisah, lit artinya anak kecil (rare). I artinya raga (tubuh), raga artinya Ongkara. Na artinya kehidupan di dunia (sekala), Ma artinya manusia, Si


12a : nga, siwa, wa, nga, wadah, ya, nga, adnyana. Ika sabdaning swara, masarira sang hyang taya, sang hyang taya mawak I kulisah, I kulisah wawak ongkara, mawak manusane bhakti setata, mawak betara siwa, nga, mangkana panunggalaning dasaksara, sastranya, hang, hang, hang (bisah) tlas. Iki a na ca ra ka,nga, luirnia iki, a, na, ca, ra, ka, da, ta, sa, wa, la, ma, ga, ba, nga, pa, ja, ya, nya. Hang aksi, nang, nasika, cang, cangkem, rang, ongkara, kang, kamimitan, dang,

Terjemahan :
— artinya Siwa, Wa artinya wadah (tempat), Ya artinya kesadaran (adnyana). Itulah suara dari ucapan, yang berwujud Sang Hyang Taya. Sang Hyang Taya berwujud dalam diri (I Kulisah), I Kulisah merupakan perwujudan dari Ongkara, berwujud manusia yang selalu berbakti, berwujud Bhatara Siwa. Demikianlah penyatuan dari Dasaksara, sastranya adalah: Hang, Hang, Hang (dengan bisah), selesai. Ini adalah ajaran A Na Ca Ra Ka, adapun rinciannya sebagai berikut: A, Na, Ca, Ra, Ka, Da, Tya, Sa, Wa, La, Ma, Ga, Ba, Nga, Pa, Ja, Ya, Nya. Hang adalah mata (aksi), Nang adalah hidung (nasika), Cang adalah mulut (cangkem), Rang adalah Ongkara, Kang adalah asal mula (kamimitan), Dang


12b : mawak, tang, taya, sang sabdaning swara, wang wadah, lang jlene, mang manusane, gang mraga, bang betara, ngang mawak sang hyang tiga, pang patingale, jang jati, yang dewa, nyang maka pangisi, tlas. Samangkana maka pamutusing anacaraka, iku kenget akna. Iki panunggalaning nawa sanga. Na, nga, uripe sekala, wa, nga, wadah, sa, nga apadang, apadang, nga, meka, nga, sanga, nga, hulu-hulu, nga, muka, nga, arep, arep nga, idep

Terjemahan :
— adalah perwujudan tubuh, Tang adalah Taya, Sang adalah suara dari ucapan, Wang adalah wadah, Lang adalah kejelasan, Mang adalah manusianya, Gang adalah wujud raga, Bang adalah bhatara, Ngang adalah perwujudan Sang Hyang Tiga, Pang adalah penglihatan, Jang adalah kesejatian, Yang adalah dewa, Nyang sebagai pengisinya, selesai. Demikianlah kesimpulan dari ajaran Anacaraka, hendaknya diingat dengan baik. Ini adalah penyatuan dari Nawa Sanga: Na artinya kehidupan sekala, Wa artinya wadah, Sa artinya terang benderang. Terang benderang artinya cermin, sembilan (sanga) artinya kepala/hulu, artinya wajah/muka, artinya depan, depan artinya pikiran (idep) —


13a : idep, nga, adnyana, adnyana, nga sembah ping 9. Iki panunggalan nawa sanga, nga, tlas. Iki panunggalan tri aksara, nga, luire, ang, ung, mang, ang, nga awak, ung, nga utama, mang, nga sabdaning swara, jatinya sabda swarane mawak utama. Iki malih panunggalan triaksara luirnya ang, ung, mang, iki tegesnya, ang, nga, uripe sekala, ung, nga, tirtha kamenalu, mang, nga, manusa jati, yan ana manusa sane urip sekala ngawa-

Terjemahan :
— pikiran artinya kesadaran (adnyana), kesadaran artinya sembah sebanyak 9 kali. Itulah penyatuan dari Nawa Sanga namanya, selesai. Ini adalah penyatuan dari Tri Aksara (Tiga Aksara Suci), yaitu: Ang, Ung, Mang. Ang artinya tubuh, Ung artinya utama, Mang artinya suara dari ucapan; sejatinya suara ucapan itu berwujud keutamaan. Ini ada lagi arti lain dari penyatuan Triaksara (Ang, Ung, Mang), tegesnya adalah: Ang artinya kehidupan sekala, Ung artinya Air Suci Kamandalu (tirtha kamandalu), Mang artinya manusia sejati. Jika ada manusia yang hidup di dunia sekala dengan membawa —


13b : kang merthane, ya manusa jati, nga, ya mawak sang hyang tiga, tlas. Pingit akna teges iki, aja asing wruh wehana amaca, apan aksara kalimousadha maha sakti, maka santaning manusa, apan kasurupan denira sang hyang manon, wang anglaksanen genta katikelaning pinara pitu, mwah sastra sanga, lawan bhuda kecapi, maka dalaning swarga, amupu kawah, kawah amupu swarga, maka dalaning betara masarira manusa, manusa mawak betara, mangka-

Terjemahan :
— air kehidupan (amreta)-Nya, dialah manusia sejati namanya, yang merupakan perwujudan dari Sang Hyang Tiga, selesai. Rahasiakanlah arti dari ajaran ini, jangan sembarang orang diberikan membacanya, karena aksara Kalimosadha ini sangat sakti, sebagai penenteram hidup manusia karena dilindungi oleh Sang Hyang Manon. Orang yang mengamalkan ajaran genta pengganda tujuh, serta sastra sanga, dan buddha kecapi, itulah jalan menuju surga, menundukkan kawah kesengsaraan, mengubah kawah menjadi surga, sebagai jalan bhatara berwujud manusia, dan manusia menjelma menjadi bhatara. Demikian —


14a : na kinajar denira sang hyang kalimosadha santia, pingit teges iki pomo, jahtasmat wiswaha, nga, wisesa, sira ta wisesaning bayu, doning ana pradawa pradawaning rat kabeh, sira wastu pradawa sangkan ana eka aksara, maka panunggalaning eka aksara ika ongkara sir ate regepan ring sedengira praline, mapan sira wisesaning atma, sira wastuning jiwa, lamun liwal sakeng sang hyang parama siwa, sira ngaranan nirbana, anging mawak ongkara, ma-

Terjemahan :
— yang diajarkan dalam kitab suci Sang Hyang Kalimosadha Santia. Rahasiakanlah makna ini, ingatlah dengan sungguh-sungguh. Wiswaha artinya kekuasaan tertinggi (wisesa), Dialah penguasa dari tenaga (bayu), yang menjadi sumber dari segala ciptaan di dunia. Dialah sumber utama sehingga tercipta satu aksara tunggal (Eka Aksara). Penyatuan dari Eka Aksara tersebut adalah Ongkara, yang hendaknya dihayati saat proses kematian (praline), karena Dialah penguasa atma, Dialah hakikat dari jiwa. Jika telah menyatu dengan Sang Hyang Paramasiwa, itulah yang disebut Nirwana (nirbana), namun tetap berwujud Ongkara yang —


14b : luhur ring ongkara niskala, sira ta tanpa awak, tanpa wastu, kahilanganing pranawa, apan sehananing bayu sakeng karna, wiswaha, nga, sang hyang ongkara, sira awaking sada ludra, awaking sada siwa, awaking parama siwa, awaking maha dewa, mungguh ring sabda, prama siwa mungguh ring windu, sada siwa mungguh ring ardha candra, sada ludra mungguh ring wiswa maha dewa, ongkara prenawa, eka aksara, panunggalanira kabeh, sangkan ana windu dua ya apan pasuk wetu ring-

Terjemahan :
—lebih luhur daripada Ongkara Niskala. Beliau tanpa wujud fisik, tanpa bentuk nyata, melampaui suara gaib (pranawa), sebab segala napas (bayu) berasal dari telinga. Wiswaha artinya Sang Hyang Ongkara, Beliau berwujud Sadaludra, berwujud Sadasiwa, berwujud Paramasiwa, berwujud Mahadewa. Bertempat pada suara ucapan, Paramasiwa bertempat pada bulatan suci (windu), Sadasiwa bertempat pada bulan sabit (ardha candra), Sadaludra bertempat pada Wiswa Mahadewa. Ongkara Pranawa, Eka Aksara, adalah penyatuan dari semuanya. Mengapa ada dua windu, karena merupakan jalan keluar masuknya napas pada—


15a : longing hirung kalih, sabda nira, yan manjing ah, ingaranan ardhanareswari, hyung sang kresna apan patemon betara sada siwa, lawan dewi gayatri, ah bayu ring tenngen, isep bayunta sakeng irung kalih, ah mantra akna dening angisep den tutug sakeng puser, wedalakna ikang mantra, sala akna tengahing puser, ang mantra akna agni rahasya, kiwa mahadewa, ika maprabeda rupa, maprabeda unggwan, wyadin pasha, wyadin parek, idep parek nira ana ring-

Terjemahan :
—kedua lubang hidung. Suara-Nya ketika napas masuk adalah Ah, yang disebut Ardhanareswari, penyatuan Sang Kresna, karena merupakan pertemuan antara Bhatara Sadasiwa dengan Dewi Gayatri. Ah adalah napas di sebelah kanan. Isaplah napasmu dari kedua lubang hidung, rapalkan mantra Ah saat menghirup napas hingga sampai ke pusar. Keluarkanlah mantra tersebut, tempatkan di tengah pusar. Rapalkan mantra Ang sebagai rahasia api suci (agni rahasya). Di sebelah kiri adalah Mahadewa, yang memiliki perbedaan wujud dan perbedaan tempat, baik berjauhan maupun berdekatan. Bayangkan kedekatan-Nya berada pada —


15b : tungtung sang hyang ongkara jati ana rowang, mojar sira mpu kretha, yeka gunaning idep tuduh, nga, hyang paksanta, hyang aknanupapa, betara paksanta, betara kedanupapa, dewa paksanta, dewa kedanupapa, janma paksanta, janma kedanuapa mapan sehananing kewastu katinggale karenga, yakon upapa arane, tan ginugon dening sira mpu kretha, mojar sira mpu kresna, tinutur kandaning kalepasan, olih lanjati

Terjemahan :
—ujung dari Sang Hyang Ongkara sejati yang menjadi kawan. Berkata Mpu Kretha, “Itulah gunanya pikiran yang diarahkan (idep tuduh) yang menjadi pelindungmu, melenyapkan segala dosa; bhatara menjadi pelindungmu melenyapkan dosa, dewa menjadi pelindungmu melenyapkan dosa, manusia menjadi pelindungmu melenyapkan dosa.” Karena segala bentuk yang terlihat dan terdengar itu disebut sebagai belenggu dosa (upapa), yang tidak diikuti oleh Mpu Kretha. Berkata Mpu Kresna menceritakan tentang ajaran kelepasan (moksa) yang dicapai melalui jalan kesejatian—


16a : nga, ngulati pangeran, agni suksma murub sinyekaning minyak rupanira saluiring papa petaka ilang denia, dena mangkana ya nemangaran parama rahasya temen, nga, turunana sang hyang mertha saking tungtung sang hyang ongkara, ring lelata umingsor maring tengahing ulun ati, ikang amertha milir akna maring nabi tengah, anuut tungtunging ati, tungtunging ampru, iku ingaranan sang sumsumena, dadi ulan purnama, warnanya mungguh ring tung-

Terjemahan :
— yaitu mencari Sang Pencipta. Api suksma yang menyala bagaikan disiram minyak, segala bentuk dosa dan malapetaka akan lenyap karenanya. Jika demikian, hal itu benar-benar disebut sebagai rahasia yang paling utama (parama rahasya). Turunkanlah air suci kehidupan (Sang Hyang Amreta) dari ujung Sang Hyang Ongkara di dahi, mengalir ke bawah menuju ke tengah hulu hati. Air suci tersebut dialirkan menuju ke tengah pusar (nabi tengah), mengikuti ujung hati dan ujung empedu. Itulah yang disebut Sang Sumsumena, yang menjadi bagaikan bulan purnama, warnanya bertempat pada ujung —


16b : tunging papusuh, ana ring tengen, mungguh ring tungtunging ati, kadi dammar tanpa kukus warnanya, Ung ring kiwa mungguh ring tungtunging ampru, kadi banyu mungguh ring tungtunging kusa warnanya, milir banyunya sakeng tengen, tejanya kadi surya ulung ngeyu, ongkara nira ring lelata, windunya ring siwa dwara, ardha candranya ring surating kepala, nadanya ring tungtunging parama, tejanya kadi surya selaksa, sang hyang sweta komala, nga, unggwanira ring tenga-

Terjemahan :
— jantung, berada di sebelah kanan, bertempat di ujung hati yang warnanya bagaikan lampu minyak tanpa asap. Aksara Ung di sebelah kiri bertempat di ujung empedu, warnanya bagaikan air di atas daun ilalang. Mengalir airnya dari sebelah kanan, cahayanya bagaikan matahari yang bersinar lembut. Aksara Ongkara-Nya berada di dahi, windu-Nya di ubun-ubun (siwa dwara), ardha candra-Nya di puncak kepala, nada-Nya di ujung yang paling utama (parama). Cahayanya bagaikan sepuluh ribu matahari, disebut Sang Hyang Sweta Komala, tempat kedudukan-Nya berada di tengah —


17a : hing untek, ring jroning kepala, rupanira kadi sekaring terate putih, alawa siyu ring jronya misi candra mandala, arupa kadi antiga tunggal, hahening tanpa taletuh, nirmala, ring jronya misi adwija, rupa kadi dammar tanpa kukus, langga tan molah, jroning adwija, misi jyotisa, jroning jyotisa misi misi windu sara, rupa kadi banyu mungguh ring rwaning kamumu, ring jro desa nga, unggwanira sang siwa pange-

Terjemahan :
—tengah otak, di dalam kepala. Wujud-Nya bagaikan bunga teratai putih, berdaun seribu yang di dalamnya berisi lingkaran bulan (candra mandala), berbentuk bagaikan telur tunggal, sangat bening tanpa noda, murni (nirmala). Di dalamnya berisi adwija yang wujudnya bagaikan lampu tanpa asap, teguh tidak bergerak. Di dalam adwija berisi jyotisa (cahaya suci), di dalam jyotisa berisi windu sara yang wujudnya bagaikan air di atas daun keladi (kamumu). Di dalam ruang itulah tempat kedudukan Sang Siwa—


17b : ran, nga, ongkara, malih ongkara sumungsang ana ring tungtunging ati, windu nira ring ampru, nada nira ring tungutngin ati, yeka amijilaken gni rahasia, ring nabi, ang swaranya, ika angeseng mala petaka, ning baru padu, gumanti ring luhur, ring siwa dwara, amijilaken amertha, ah swaranya, paroknya ana ring selaning wanidhi, kadi langit tanpa taletuh, jati anarawung. Ana malih ongkara nira sumungsang ana ring jroning papusuh

Terjemahan :
— Penguasa, yaitu Ongkara. Ada lagi Ongkara yang letaknya terbalik (sumungsang) berada di ujung hati, windu-Nya di empedu, nada-Nya di ujung hati. Itulah yang memunculkan api rahasia (agni rahasia) di pusar, suaranya adalah Ang, yang membakar segala noda dan malapetaka dari perselisihan. Sebaliknya yang di atas, di ubun-ubun (siwa dwara), memunculkan air suci kehidupan (amreta), suaranya adalah Ah, kedekatannya bagaikan di antara samudra, bagaikan langit tanpa noda, benar-benar terang benderang. Ada lagi Ongkara-Nya yang terbalik berada di dalam jantung —


18a : c umakraning sasunyaning ampru, rupa kadi surya rong ngiwu, jati nira kang rat, nga, ana malih ongkara ring kanta mulya, dumilah teja nira ika kang ginegwan de sang sida lepas ring nguni, ika angadak aken tan ana, ika unggwaning tanpa unggwan, luputing siwa bhuda, luputing pati urip, luputing ngaranan, luputing tuduh, luput kinumpulaken, luput binatek, doning samangkana, apan tan ana wetan, tan ana ki-

Terjemahan :
— melingkari kesunyian di empedu, wujudnya bagaikan dua ribu matahari, itulah kesejatian dari dunia. Ada lagi Ongkara di tenggorokan yang mulia (kanta mulya), cahayanya bersinar terang benderang. Itulah yang dipegang teguh oleh mereka yang telah mencapai kelepasan (moksa) di masa lampau. Itulah yang mengadakan dari yang tiada, tempat yang tanpa tempat, melampaui paham Siwa maupun Buddha, melampaui kematian dan kehidupan, tidak bernyawa, melampaui petunjuk, tidak dapat dikumpulkan, tidak dapat ditarik, karena demikian adanya, sebab tidak ada arah timur, tidak ada arah —


18b : dul, tan ana kulon, tan anal or, tan ana sor, tan ana ring luhur, tan ana ring waya, tan ana ring dalem, tan ana ring made, tan ana ring manger, apan tan ana paksanta, karep ira wus uwah, samangkana ling nira mpu kertha, ning windu sara, mesi banyu apana, rupa kadi indra kila, jroning bayu apana, mesi sang hyang ongkara, kunang patomoning predana purusa, ati lawan ampru, predana nga ati, purusa nga ampru, sira pinaka li-

Terjemahan :
— selatan, tidak ada arah barat, tidak ada arah utara, tidak ada bawah, tidak ada di atas, tidak ada di luar, tidak ada di dalam, tidak ada di tengah, tidak ada di tepi, karena tidak ada lagi keinginanmu, keinginanmu telah lenyap. Demikianlah kata Mpu Kretha mengenai windu sara yang berisi air apana. Wujudnya bagaikan gunung Indrakila, di dalam napas apana berisi Sang Hyang Ongkara. Adapun pertemuan antara unsur Pradana dan Purusa adalah hati dan empedu; Pradana artinya hati, Purusa artinya empedu. Itulah yang menjadi—


19a : ngga nga siwa lingga, Awignamastu, iki pustaka kalimosada maha putus, maka dalan byasa anemu marga teken don, kawruhakna denira yen sira wruh lawan genta katikelaning pinara pitu, mwah sastra sangha, lawan bhuda kecapi, wnang sira ANABUH AKSARA KALIMOSADA, maha putus, mwah sastra sangha, lawan bhuda kecapi, yan sira tan wruh tan wenang juga, anabuh aksara iki, apan e-

Terjemahan :
lingga yang disebut Siwa Lingga. Semoga tanpa rintangan. Ini adalah kitab suci Kalimosada Maha Putus, sebagai jalan utama untuk menemukan jalan dan tujuan hidup. Ketahuilah olehmu, jika kamu memahami ajaran genta pengganda tujuh, serta sastra sanga, dan buddha kecapi, barulah kamu berwenang mengamalkan (anabuh) AKSARA KALIMOSADA MAHA PUTUS, beserta sastra sanga dan buddha kecapi. Jika kamu tidak memahaminya, sama sekali tidak boleh mengamalkan aksara ini, karena —


19b : estu palanya, urip katekaning pati, tan pegat anemu sangsara, mangkana palanya yan sira arep wruh lawan pustaka kalimosada iki, nging tapa akna rumuhun, apan sastra sangha maka wadah jatinya, budha kecapi pinaka dagingnya, kalinganya kalih juga wenang kinupasada, sastra sangha lawan bhuda kecapi, sastra sangha utamaning aturu, bhuda kecapi utamaning atangi, nga, apan ika roro mawak kawitanning kawitan

Terjemahan :
—akibatnya sungguh nyata, seumur hidup sampai mati akan terus-menerus menemui kesengsaraan. Demikianlah pahalanya. Jika kamu ingin memahami kitab suci Kalimosada ini, lakukanlah tapa brata terlebih dahulu, karena sastra sanga merupakan wadahnya yang sejati, sedangkan buddha kecapi sebagai isinya. Singkatnya, keduanya harus dipadukan, yaitu sastra sanga dan buddha kecapi. Sastra sanga adalah keutamaan saat tidur, sedangkan buddha kecapi adalah keutamaan saat terbangun, karena keduanya merupakan perwujudan dari asal mula dari segala asal mula.


20a : nga, iki tegesnya, nga, sastra, nga, bhakti, sanga nga, ping 9, iki bhakti ping 9, mawak sastra sanga, nga, maka pangisi bhuda kecapi, bhuda nga bhudi, nga, idep, kace, nga, meka, nga, cermin, cermin, nga, carnma, carma, nga, kulit, kul, nga kulisah, lit, nga, rare, pi, nga, pitara, samangkana jatinya, idepe madan I kulisah, ika mawak rare, ne mungguh di bhaktine ping 9, sembah masarira sang hyang pramesti, Isining-

Terjemahan :
Ini adalah penjelasannya: sastra artinya bakti, sanga artinya sembilan kali. Bakti sembilan kali ini merupakan perwujudan dari sastra sanga, yang diisi oleh ajaran buddha kecapi. Buddha artinya budi atau pikiran (idep). Kace artinya kaca atau cermin. Cermin artinya carma (kulit). Kulit artinya kulisah. Kul artinya kulisah, lit artinya anak kecil (rare). Pi artinya leluhur (pitara). Demikianlah kesejatikannya, pikiran itu dinamakan I Kulisah, yang berwujud anak kecil, yang bertempat pada bakti sembilan kali tersebut. Sembah yang berwujud Sang Hyang Pramesti adalah isi dari—


20b : sembah mawak i kulisah sang hyang pramesti, iki, nga, Ongkara ngadeg, iki wibawanya angadu pucuk ira, ika mawak sang hyang ardhanareswari, nga, ika cihnaning wruh aturu, lawan atangi, maka sedana sang hyang predana purusa, predana nga, brahma, purusa, nga, wisnu, ika ro kning gni banyu, nga, ya duhung manjing urangka, urangka manjinging duhung, nga, karaning sang hyang atma tan keneng pejah ring raga sarira, apan unggwanira ring tengahing bhakti seta-

Terjemahan :
—sembah yang berwujud dalam diri (I Kulisah) sebagai Sang Hyang Pramesti. Inilah yang disebut Ongkara Ngadeg (Ongkara Berdiri), inilah kewibawaan-Nya yang mempertemukan ujungnya, yang berwujud Sang Hyang Ardhanareswari. Itulah tanda orang yang memahami keadaan tidur dan terbangun, dengan menggunakan sarana Sang Hyang Pradana Purusa. Pradana artinya Brahma, Purusa artinya Wisnu. Keduanya adalah unsur api dan air, bagaikan keris masuk ke dalam sarungnya (duhung manjing urangka), atau sarung masuk ke dalam keris (urangka manjinging duhung). Itulah sebabnya Sang Hyang Atma tidak dapat mati di dalam raga fisik, karena tempat kedudukan-Nya berada di tengah-tengah bakti yang senantiasa—


21a : ta, rahina wengi, mangkana kinajar denira sang hyang pustaka kalimosada maha putus, yan tan wruh samangkana kalebu sang hyang atma ring kawah tambragohmuka, ika kawah tembaga matenggek lembu, nga, apan duking urip sekala misra sumusup sang hyang suksma ring gading manusa masarira sabda, bayu, idep, bayu loka, nga, sabda moho, nga, idep murka, nga. Kalinganya iriki unggwanya sang hyang kawitan

Terjemahan :
— dilakukan siang dan malam. Demikianlah yang diajarkan oleh kitab suci Sang Hyang Pustaka Kalimosada Maha Putus. Jika tidak memahami hal yang demikian, maka terperosoklah Sang Hyang Atma ke dalam kawah Tambra Gohg muka, yaitu kawah tembaga yang berkepala lembu. Karena sewaktu hidup di dunia sekala, Sang Hyang Suksma menyusup ke dalam diri manusia berwujud ucapan (sabda), tenaga (bayu), dan pikiran (idep). Jalan tenaga (bayu loka) menimbulkan ucapan kebingungan (moho), dan pikiran menimbulkan kemurkaan. Oleh karena itu, di sinilah tempat kedudukan Sang Hyang Kawitan —


21b : ring lobha, moho, murka yan tan ring pati, kasileming walu karlawa, walukarlawa, nga, kawah. Samangkana pradatanya, away tan prayatna, temen mungguing urip, astiti bhakti sedeng gugwanaken, away kawedi-wedi, away gila denrus, tekari pejah, apan sastra sanga atemu lawan bhuda kecapi kaya wong edan kramanya, anging aniti swarga, tanpa walian janma mwah, jenek pageh pangguhnya, sang hyang pramesti guru

Terjemahan :
— di dalam sifat loba, moha (bingung), dan murka jika tidak dikendalikan saat kematian tiba, maka akan ditenggelamkan ke dalam Walukarlawa. Walukarlawa artinya kawah kesengsaraan. Demikianlah ketentuannya, jangan sampai tidak waspada. Sungguh-sungguhlah selama hidup, laksanakanlah pemujaan dan bakti dengan penuh keyakinan, jangan dilingkupi ketakutan, jangan bimbang sampai kematian datang. Sebab bertemunya sastra sanga dengan buddha kecapi perilakunya tampak bagaikan orang gila bagi orang awam, namun sesungguhnya ia sedang meniti jalan surga, tanpa perlu menjelma kembali sebagai manusia biasa, melainkan bertempat dengan teguh di hadapan Sang Hyang Pramesti Guru —


22a : tunggal, mangkana jatinikang atma tembe, iki kahilanganing kawah ring angga sarira, sang hyang pramesti lawan I kulisah, sembah lawan isining sembah, ika banyu maha pawitra, atemu lawan tirtha kamendalu, maka pasucianing suksma, pasucianing sang hyang nawa sanga, pasucianing brahma resi, pasucianing sang hyang catur loka pala, pasucianing panca resi, pasucianing watek dewata kabeh, pada angulati jati nikang mertha

Terjemahan :
— Tunggal. Demikianlah kesejatian atma kelak. Ini adalah cara melenyapkan kawah kesengsaraan di dalam raga fisik; perpaduan antara Sang Hyang Pramesti dengan diri (I Kulisah), antara sembah dengan isi dari sembah itu. Itulah air yang maha suci (banyu maha pawitra), yang bertemu dengan Air Suci Kamandalu, sebagai penyucian jiwa (suksma), penyucian Sang Hyang Nawa Sanga, penyucian para Brahma Resi, penyucian Sang Hyang Catur Lokapala, penyucian Panca Resi, serta penyucian golongan dewa sekalian, yang semuanya mencari kesejatian dari air kehidupan (amreta).


22b : kascaryan sang hyang panca maha bhuta anonton wang ngastitiyang sembah awake, apan jatiyang ning betara widhi, mungguh ring tungtunging sembah sang hyang ongkara, trus teja nira, sang hyang sweta komala, tekeng ke cintya loka, nginggang stana nira, para watek dewata kabeh, pada umungsi unggwanira sang hyang tirtha kamendalu, dinuluran watek resi mwah bhuta, kala, pisaca, pada arebut amertha ne mungguh ring tengahing sembah ira, sang hyang Ong-

Terjemahan :
Sungguh menakjubkan, Sang Hyang Panca Maha Bhuta menyaksikan orang yang memuja dengan mempersembahkan sembah dari jiwanya, karena itulah kesejatian dari Bhatara Widhi, yang bertempat di ujung sembah Sang Hyang Ongkara. Pancaran cahaya-Nya, Sang Hyang Sweta Komala, menembus hingga ke Acintya Loka, menggetarkan tempat bersemayam-Nya. Seluruh golongan dewa mendatangi tempat kedudukan Sang Hyang Tirtha Kamandalu, diiringi oleh golongan resi serta bhuta, kala, dan pisaca, semuanya berebut air kehidupan (amreta) yang bertempat di tengah-tengah sembah dari Sang Hyang —


23a : kara, pada masemurup ring tengahing sembah, apan ikang bhakti pasariraning roro, banyu maha pawitra lawan tirtha kamandalu, apan sang hyang tirtha kamandalu anunggalaken karanane mengaran sang hyang tunggal, mangkana jati kaputusane tlas. Iti pati kelawan urip, yan kalaning ngebhakti, sang hyang suksma lanang, awak sekala wadon, sang hyang suksma urip, awake sekala pati, sang hyang suksma atangi, awak sekala aturu, yan-

Terjemahan :
Ongkara, semuanya menyatu di tengah-tengah sembah. Sebab bakti itu merupakan perwujudan dari dua unsur: air maha suci (banyu maha pawitra) dan air suci kamandalu. Karena Sang Hyang Tirtha Kamandalu menyatukan segalanya, itulah sebabnya Beliau disebut Sang Hyang Tunggal. Demikianlah kesejatian dari ajaran ketetapan ini, selesai. Ini perihal kematian dan kehidupan: ketika melakukan bakti (sembah), Sang Hyang Suksma bersifat laki-laki (kejiwaan/purusa), sedangkan raga sekala bersifat perempuan (kebendaan/pradana). Sang Hyang Suksma bersifat hidup, sedangkan raga sekala bersifat mati. Sang Hyang Suksma terbangun, sedangkan raga sekala tertidur. Jika —


23b : wusan angebhakti awak sekala lanang, sang hyang suksma wadon, awak sekala urip, sang hyang suksma pati, awak sekala atangi, sang hyang suksma aturu, kahinyan wang tan amutusaken dharma pituwi, mwah pageh duking urip, saksat laru-laru, nga, metu sakeng gua nia, yan katekan pati sekala, pirang warsa lara duka, katemunya, pira pangadang-adang anggitik, amidandha, mangkana jatining atma, tambe, tlas. Kang sa mangke i-

Terjemahan :
— selesai berbakti, raga sekala menjadi laki-laki, Sang Hyang Suksma menjadi perempuan; raga sekala menjadi hidup, Sang Hyang Suksma menjadi mati; raga sekala terbangun, Sang Hyang Suksma tertidur. Keadaan bagi orang yang tidak menuntaskan ajaran dharma sejati serta tidak teguh selama hidupnya, ia bagaikan binatang liar (laru-laru) yang keluar dari guanya. Jika kematian sekala tiba, bertahun-tahun penderitaan dan duka yang akan ditemuinya, serta banyak rintangan yang memukul dan menyiksanya. Demikianlah kesejatian perjalanan atma kelak, selesai. Oleh karena itu —


24a : ku kayatna akna mungpunging urip, dena pageh rumaksa kahyanganira sang hyang saraswati, upeti sari-sari, astiti sari-sari, praline sari-sari, mangkana tingkahing manusa jati, nga, bhakti aguru lawan sang hyang aji sabda tunggal, mwah ibu lawang sang hyang pertiwi, iku jatining bener pamujinya, yan kateka tekeng pati, atmanya inangguh putra dening batur hyang kelawasan, tan keneng etang motamanya dlaha, wenang acatur bhuja, wenang atri lo-

Terjemahan :
— hendaknya waspada selagi masih hidup. Teguhlah dalam menjaga tempat suci Sang Hyang Saraswati; lakukanlah penciptaan (utpeti), pemeliharaan (sthiti), dan peleburan (praline) setiap hari dalam kesadaran. Demikianlah perilaku manusia sejati namanya, yaitu berbakti berguru kepada Sang Hyang Aji Sabda Tunggal, serta menghormati Ibu Pertiwi. Itulah pemujaan yang benar jalannya. Jika kematian telah tiba, atmanya akan diakui sebagai putra oleh leluhur di Batur Hyang Kelawasan, keutamaannya di masa depan tidak terhitung nilainya, berhak berwujud bertangan empat (catur bhuja), berhak bermata tiga (tri locana) —


24b : cana, wenang meparok lawan sang hyang aji eka sabda, nga, ika pandita jati suksma, nga, tlas.iki uderaning sastra kutaraja, nga, ring sarira, luirnya sarining getihe hening iku mawak sang hyang atma, atma mawak I meme, I meme mawak sang hyang agni, sang hyang agni mawak urip sekala, bhaktin uripe sekala mawak kukus, kukus mawak yeh, yeh mawak I bapa, I bapa mawaking idep, pasiweran dane di netra wenang mawas-

Terjemahan :
— serta berhak berdampingan dengan Sang Hyang Aji Eka Sabda. Dialah yang disebut pandita sejati secara suksma, selesai. Ini adalah perputaran dari ajaran Sastra Kutaraja di dalam tubuh (sarira), rinciannya adalah: sari dari darah yang bening merupakan perwujudan dari Sang Hyang Atma. Atma berwujud dalam diri Ibu (I Meme), Ibu berwujud sebagai Sang Hyang Agni (api suci), Sang Hyang Agni mewujud sebagai kehidupan sekala. Bakti dari kehidupan sekala berwujud bagaikan asap (kukus), asap berwujud air (yeh), air berwujud dalam diri Ayah (I Bapa), Ayah mewujud sebagai pikiran (idep). Ruang lingkup Beliau ada pada mata, yang berwenang melihat —


25a : rupa warna, ala kelawan ayu, I meme mawaking sabda pasiweran dane ring karna, wenang angrenga sabda ala lawan ayu, ika tunggal aken, tingkah anunggal aken, arad akna sang hyang sweta komala, ring jroning awakta, ne munggah ring netra karo, ika ngaran sang hyang metha sanjiwani, mertha,nga, kulisah, sa, nga, sawara, ji, nga, jiwa, wani, nga, purusa, yan pageh ngawakang sabdane I kulisah ya araning sang hyang amertha san-

Terjemahan :
— segala wujud dan warna, baik yang buruk maupun yang baik. Ibu berwujud sebagai suara ucapan (sabda) yang ruang lingkupnya ada pada telinga, berwenang mendengar ucapan yang buruk maupun yang baik. Satukanlah hal tersebut. Cara menyatukannya adalah dengan menghadirkan Sang Hyang Sweta Komala ke dalam dirimu, yang bertempat pada kedua mata. Itulah yang disebut Sang Hyang Amreta Sanjiwani. Mertha artinya kulisah, Sa artinya suara (swara), Ji artinya jiwa, Wani artinya kesatria/purusa. Jika teguh dalam mewujudkan ucapan dari diri (I Kulisah), itulah yang dinamakan Sang Hyang Amreta San —


25b : jiwani, ya I kulisah wekasing sembah, amuji hyang ning betara widhi, I kulisah mawak awake, iki pamungkahnya, angadeg angeka pada, amusti, iki munyinya, tabe aku I masbun, raris arisen jarijinta ping 3, arep angoras ki masbun, ping 3, raris alungguh anekep lemah, sapanen betara pertiwi, dening idep, iki pangidepan duh ibu miduh I bhumi, brataning amati gni, mawas jatinku I kulisah, tan salah

Herjemahan : — jiwani, karena diri (I Kulisah) adalah puncak dari sembah untuk memuji Hyang Ning Bhatara Widhi. I Kulisah berwujud dalam diriku. Ini adalah mantra pembukanya; berdiri dengan satu kaki (angeka pada) sambil mencakupkan tangan (amusti), begini ucapannya: “Hormat hamba, saya I Masbun.” Kemudian bersihkan jari-jarimu sebanyak 3 kali, bersiap membersihkan diri sebanyak 3 kali, lalu duduk menyentuh tanah, sapalah Bhatara Pertiwi dengan pikiran. Ini mantra penghayatannya: “Wahai Ibu Pertiwi, hamba melaksanakan brata amati geni, menyaksikan kesejatian diriku I Kulisah, tidak salah —


26a : brata panungkunku i bhumi, amretaningku sang rare tuwa, ong sidhi rastu astu nirastu astu, tlas. Wus mangkana amusti angeka cita, pepet bayu salekah, iki munyi ring idep, brahma metu ring ati, wisnu metu ring ampru, mungguh ring tungtunging grana, betara guru metu sakeng mula kanta, mungguh ring selaning surat, idep memarekan ring betara guru, bapa guru tunggal himper swarga tinemunya, wus mangkana raris ngebhakti iki munyinya

Terjemahan :
— dalam melaksanakan brata penguatan di bumi, menyucikan diriku sang anak kecil yang telah tua, Ong siddhi rastu astu nirastu astu, selesai. Setelah itu, mencakupkan tangan dengan memusatkan satu pikiran (angeka cita), rapatkan napas dalam satu tarikan. Begini ucapannya dalam pikiran: “Brahma keluar dari hati, Wisnu keluar dari empedu, bertempat di ujung hidung (grana). Bhatara Guru keluar dari pangkal tenggorokan (mula kanta), bertempat di antara kedua alis.” Pikiran menghadap kepada Bhatara Guru, Ayahanda Guru Tunggal, bagaikan surga yang ditemuinya. Setelah itu lalu menyembah, begini ucapannya :


26b : brahma wisnu saksyang bhaktinku ring betara guru, bapa guru tunggal, trus subhaktinku ring hyang widhi, ong paduka hyang tattwa parameswara, ing pramesti sembah tangulun kulisah ya nama siwaya, bhakti ping 9, tlas. Tan ana luwih sakeng rika, apan ikan bhakti setata, maka dasaraning hyaning betara widhi, I kulisah awaking, apan I kulisah awaking rare, awaking siwa, awaking taya, awaking licin, awaking gana, awaking tan ana

Terjemahan :
“Brahma dan Wisnu saksikanlah baktiku kepada Bhatara Guru, Ayahanda Guru Tunggal, berlanjut baktiku kepada Hyang Widhi, Ong paduka hyang tattwa parameswara, ing pramesti sembah tangulun kulisah ya nama siwaya.” Menyembah sebanyak 9 kali, selesai. Tidak ada yang lebih utama dari hal itu, karena bakti yang tiada putus merupakan dasar untuk memuja Hyang Ning Bhatara Widhi. Diriku adalah I Kulisah, karena diri ini berwujud anak kecil, berwujud Siwa, berwujud Taya, berwujud Licin (suci murni), berwujud Gana, berwujud dari yang tiada —


27a : awaking sekala, awaking niskala, awaking ongkara, awaking manusa sakti, mangkana pradatanya, tlas. Mwah pabresihane utama tekeng niskala abersih, mandus, medahar, medem, ya ajak ya kaukin, sanake sane patpat, adan nyane sang sida rasa, sang sida sakti, sang ratu mas kuhideng, sang ratu aji putra putih, ika tindihin Apang pesaja, yen katekeng pati, sang sidha rasa dadi marga ayu, sang sidha sakti da-

Terjemahan :
— berwujud nyata (sekala), berwujud tidak nyata (niskala), berwujud Ongkara, berwujud manusia sakti. Demikianlah ketentuannya, selesai. Serta pembersihan diri yang paling utama mencakup niskala; saat mandi, makan, maupun tidur, sertakan dan panggillah keempat saudaramu itu. Nama-nama mereka adalah: Sang Sida Rasa, Sang Sida Sakti, Sang Ratu Mas Kuhideng, dan Sang Ratu Aji Putra Putih. Kuatkanlah keyakinan terhadap mereka agar benar-benar nyata. Jika kematian tiba, Sang Sida Rasa akan menjadi jalan kebaikan, Sang Sida Sakti akan men -—


27b : di widyadara widyadari, sang ratu mas kuhideng dadi swarga, sang ratu aji putra putih dadi betara guru tunggal, ika nga, bapa tuwi, yan tan weruh ring sanake ika, ya dadi kawah, ya dadi kingkara bala, ya amidanda awake dlaha, tlas. Iki maka wisik ira sang maha lingga nira hyang ning betara widhi sang sida lepas ring kuna kuna, sawuwus anglepas aken brata siwa lingga, nga, sang hyang iswara mawak I kulisah ya ma-

Terjemahan :
— jadi widyadara-widyadari, Sang Ratu Mas Kuhideng menjadi surga, dan Sang Ratu Aji Putra Putih menjadi Bhatara Guru Tunggal, itulah yang disebut Ayahanda Sejati. Jika tidak mengetahui tentang saudara yang berempat itu, maka akan menjelma menjadi kawah kesengsaraan, menjadi pasukan Kingkara Bala yang akan menyiksa dirimu di kemudian hari, selesai. Ini adalah petunjuk gaib (wisik) dari Beliau yang bersemayam sebagai Hyang Ning Bhatara Widhi bagi mereka yang telah mencapai kelepasan di masa lampau, setelah menuntaskan brata Siwa Lingga namanya. Sang Hyang Iswara berwujud dalam diri (I Kulisah) yang men -—


28a : ka isining sembah, sang hyang brahma, wisnu, mawak tangan kiwa tengen, yen anembah I kulisah awaking, amuji hyaning betara widhi, yan sari-sari lokanan samangkana, katemu ta rasaning tanpa awak, mapan doning mangkana, mapan wus matinggal saregeding sarira, ginantyang dening suksma. Iki paramajina jati, nga, ikang awake sekala, mawak pertiwi jati, nga, pulo manyeti, nga, yeka maka usadaning sarira,

Terjemahan :
— jadi isi dari sembah. Sang Hyang Brahma dan Wisnu berwujud sebagai tangan kiri dan kanan. Jika menyembah dengan kesadaran diri (I Kulisah), memuji Hyang Ning Bhatara Widhi, apabila setiap hari dilakukan hal yang demikian, maka akan ditemui rasa dari keadaan tanpa wujud raga. Sebab jika demikian adanya, karena telah meninggalkan segala kotoran raga fisik, digantikan oleh badan suksma. Inilah yang disebut Paramajina Jati (Pengetahuan Utama Kesejatian). Raga sekala ini berwujud tanah sejati (pertiwi jati) yang disebut Pulo Manyeti, itulah yang menjadi obat bagi raga fisik.


28b : ikang idep duking urip sekala, yeka mtatas akna, tunggal akina lawan sang hyang sweta komala, yan mangkana ika utamaning utama,,nga, yeka maka sarining rahasya, nga, hina jati, kayangapa marganya, pejah tan keneng neraka wenang mangkana apa karana ning mangkana apan wus paripurna sareged alaning idepnya, wuwus kapralina kabehnya, wuwus masarira sang hy7ang tirtha kamendalu, nga, yeka marganya sang hyang atma, tan ana mu-

Terjemahan :
Pikiran sewaktu hidup di dunia sekala, itulah yang harus dijelaskan dan disatukan dengan Sang Hyang Sweta Komala. Jika demikian, itulah keutamaan dari yang utama namanya, yang menjadi inti dari rahasia ajaran sejati. Bagaimanakah jalannya agar saat wafat tidak terkena siksa neraka? Mengapa bisa demikian? Karena telah dibersihkan secara paripurna segala kotoran buruk dari pikirannya, semuanya telah dilebur (kapralina), dan telah berwujud bagaikan Sang Hyang Tirtha Kamandalu. Itulah jalan bagi Sang Hyang Atma, tidak akan lagi me —


29a : sapta weci, tlas. Mangke yan tan wruh amrelina saregeding sarira dadyang mertha, mekadi astiti bhakti pira kawruhanya, pirang mantra ginelaraken denya, pirang koti sastranira nangsuk denya, yan hyang ring astiti bhakti ala kabehnya, sinusupan dening sanaknya patpat, magawe ala kabeh, sang anggapati, sang mrajapati, sang banaspati, sang banaspati raja, mekadi sang bhuta kapiragan sumurup ring awaknya, anandanang salah pati, ana ngga-

Terjemahan :
— nuju neraka Sapta Weci, selesai. Sekarang, jika tidak mengetahui cara melebur kotoran raga agar menjadi air kehidupan (amreta), meskipun melakukan pemujaan dan bakti, seberapa banyak pun pengetahuan yang dimiliki, seberapa banyak mantra yang diucapkan, seberapa berlipat ganda sastra suci yang dipelajari, jika keliru dalam pemujaan dan bakti, maka semuanya akan menjadi buruk. Diri akan disusupi oleh keempat saudaranya yang semuanya akan berbuat buruk, yaitu : Sang Anggapati, Sang Mrajapati, Sang Banaspati, dan Sang Banaspati Raja, terutama Sang Bhuta Kapiragan yang menyusup ke dalam tubuh, menyebabkan kematian salah pati, ada yang mem —


29b : we krodo, ana anggawe murka, ana anggawe momo, sang bhuta kapiragan anggawe jaruh, asing ayu sing melah, asing lingdi nagih glahange, yam aka dadi destining awak, magawe gring maha bara, matemahan uler pirang kuti laksa kahinya manusa tan pinangan denya, saking molah asing nglayang, asing lumaku, kena ya upas kapiragan, apan sang bhuta kapiragan angawe gring maha bara tan kena tinambanan, apan ya mawak bhuta mangan mantra, nga, mangkana,

Terjemahan :
— buat kemarahan, ada yang membuat kemurkaan, ada yang membuat kelobaan. Sang Bhuta Kapiragan menyebabkan perilaku buruk; segala yang baik menjadi tidak baik, apa saja yang diinginkan dituntut untuk dimiliki, yang akhirnya menjadi penyakit merusak (desti) bagi diri sendiri, mendatangkan penyakit yang sangat berat (gring maha bara), berujung menjadi ulat yang berlipat ganda jumlahnya memangsa manusia itu dari dalam akibat perilakunya. Segala yang melayang dan berjalan akan terkena racun (upas) dari Kapiragan. Karena Sang Bhuta Kapiragan mendatangkan penyakit berat yang tidak dapat diobati, sebab ia berwujud makhluk kegelapan yang memakan kekuatan mantra. Demikianlah —


30a : kinajar dening sang hyang pustaka kalimosada maha putus, tlas. Iki yogya gelar-gelarana, yeka yogya etangane, luirnya ikang bayu, sabda, idep, mekadi bikas awake, duk lagya urip, maka miwah tahi, panyuh, getih, ika kabeh pahayunan, juga, apan sekala ika manunggal lawan pertiwi, yan tan ika pahayunan ika angadakaken ala kabeh, mwah ngawe pati sengsara, mangkana kramanya.

Terjemahan :
— yang diajarkan dalam kitab suci Sang Hyang Pustaka Kalimosada Maha Putus, selesai. Ini yang sepatutnya diamalkan, itulah yang patut diperhitungkan, rinciannya adalah unsur tenaga (bayu), ucapan (sabda), dan pikiran (idep), serta perilaku diri sewaktu masih hidup. Termasuk pula kotoran, air seni, dan darah, semuanya itu harus disucikan (pahayunan) juga, karena secara nyata unsur-unsur tersebut menyatu dengan Ibu Pertiwi. Jika tidak disucikan, hal itu akan mendatangkan segala keburukan serta menyebabkan kematian yang penuh kesengsaraan. Demikianlah ketentuannya.


30b : apan eweh duk lagi urip, angulati utamaning sarira kang pinaka guru trus, tekeng pejah. Kang sedeng sembah serahina wengi, dudu saking pamurdi rupa, dudu saking alingga murdha, yan wruh lawan jatining atma amurtiang hyang suksma, nga, mwang sang pinaka dasaran kang inanggeh ya wruh lawan dewaning betara, ayua amituhu sewecananya jatining angapus awak kabeh, manusa desa bhumi, salah kaputusannya, salah pamuji-

Terjemahan :
Sebab sungguh sulit selagi masih hidup mencari keutamaan raga yang berfungsi sebagai penuntun batin (guru trus) hingga kematian tiba. Pelaksanaan sembah yang dilakukan siang dan malam, bukan sekadar memuja wujud luar, bukan pula sekadar menyembah lambang batu (lingga murdha), melainkan jika memahami kesejatian atma yang mewujudkan Hyang Suksma namanya, serta menyadari apa yang menjadi dasar utamanya sehingga dianggap mengetahui dewa dari bhatara. Janganlah sembarangan memercayai petunjuk yang sejatinya menipu diri sendiri. Manusia di bumi banyak yang salah dalam mengambil ketetapan, salah dalam melakukan pemujaan —


31a : nya, mangkana jatinya, tlas. Yan sira hayun awas ring jatining awakta, tanpa awak, brata akna kalaning purnama tilem, yan kilaning rahina abersih wawu abang wetan, den puput, angebhakti nikel ping 4, wus angebhakti lumekas aturu, ayua kumedep soco, tangiakna sang hyang sweta komala, ring adnyana, liyep akna socanta, nging den bisa sira matuswasa, pepet ikang bayu, malih hu-

Terjemahan :
—nya, demikianlah kesejatiannya, selesai. Jika kamu ingin melihat dengan jelas kesejatian dirimu yang tanpa wujud raga, laksanakanlah brata pada saat hari Purnama dan Tilem. Jika pada siang hari, bersihkanlah diri ketika fajar baru menyingsing di timur. Setelah selesai, lakukanlah bakti (sembah) sebanyak 4 kali lipat. Selesai berbakti, segeralah tidur, jangan memejamkan mata dengan tegang, melainkan bangkitkanlah Sang Hyang Sweta Komala di dalam kesadaranmu (adnyana). Redupkanlah pandangan matamu, namun kamu harus mampu mengatur napas dengan baik, tahanlah napas tersebut, kemudian kem—


31b : lih akna halyaning amet bayu, katemu ta rasaning aturu, muang tangi, yayetaning rat, pinangih sira aturu, dudu aturu, atangi dudu atangi, irika unggwaning sang hyang wiswa pangeran, nga, ika ngaranya awake tanpa awak, samangkana pradananya, yan wus suruping sang hyang surya ginantyan ikang ring wengi, atangi juga angebhakti nikel ping 4, raris melabahan nasi 3 kepel, masirat cendana mehaled andong bang, mata-

Terjemahan :
— balikanlah perlahan aliran napas itu. Maka akan ditemui rasa antara tidur dan terbangun, yang melampaui keadaan duniawi; kamu didapati tertidur namun bukan tertidur, terbangun namun bukan terbangun. Di sanalah tempat kedudukan Sang Hyang Wiswa Pangeran namanya, itulah yang disebut keadaan dirimu yang tanpa wujud raga. Demikianlah asas utamanya. Jika matahari telah terbenam berganti malam, terjagalah dan tetap lakukan bakti sebanyak 4 kali lipat, kemudian persembahkan sesaji berupa nasi 3 kepal, diperciki air cendana beralaskan daun andong merah, serta ber-—


32a : sik areng, ring wengi iku ayua aturu, sakulem, wus madya ratri, amono juga adulur bhakti ping 4, saha pakanya wawu das lemah, ngebhakti nikel ping 4, tlas. Mangkana kramaning anungun brata siwa lingga, nga, yeka apusuk ikang bhuana alit lawan ikang bhuana agung, bhuana agung rahina, bhuana alit, wenginya, bhuana alit rahina, bhuana agung wenginya, sasih kasa amimitin anangun brata nging maka asanding ngebrata daksina, canang burat wangi,

Terjemahan :
— alaskan arang. Pada malam itu janganlah tidur semalaman. Setelah lewat tengah malam (madya ratri), lakukan juga hal yang sama disertai sembah sebanyak 4 kali, hingga fajar menyingsing kembali, menyembahlah sebanyak 4 kali lipat, selesai. Demikianlah tata cara menjaga brata Siwa Lingga namanya. Itulah yang memadukan antara alam kecil (bhuana alit / diri) dengan alam besar (bhuana agung / semesta). Bhuana agung adalah siang hari, bhuana alit adalah malam hari; bhuana alit adalah siang hari, bhuana agung adalah malam hari. Pada bulan pertama (sasih kasa) mulailah melaksanakan brata ini, dengan menyertakan sarana berupa daksina, canang burat wangi—


32b : lenga wangi, asanding dipa, yan katemu glang denta, amangun ketekan kasa anemu kasa, asep byakta asih sang hyang suksma lawan kita, awas kita lawan jatining dwakta, suksma mangkana, palanya, yan tan samangkana basminan lontar iki, ayua kari salembar, iki wisik glarakna desa lepas. Ih kurung batang bumi suci, getih dadi kamendalu, ki sadumaya dadi aji putra betara guru,

Terjemahan :
—minyak wangi, serta menyalakan pelita (dipa). Jika telah menemui kejelasan bagimu, melaksanakan perhitungan dari bulan pertama bertemu bulan pertama kembali, asap dupa akan memperjelas kasih sayang Sang Hyang Suksma kepadamu, dan kamu akan melihat dengan jelas kesejatian dirimu sendiri. Demikianlah pahala suksma itu. Jika tidak mengikuti cara yang demikian, lebih baik bakarlah lontar ini, jangan biarkan tersisa selembar pun. Ini adalah petunjuk gaib (wisik) yang patut diamalkan untuk mencapai kelepasan: “Wahai kurung batang bumi suci, darah menjelma menjadi air kamandalu, Ki Sadumaya menjelma menjadi ajaran putra Bhatara Guru.”


33a : iti utpeti, nga, parekira sang hyang amertha maring ati, dadi ratna sagunung tejanira sarwa warna, putih, abang, kresna, jingga, kuning, biru, mirah, anwam, ya ta maka druwe sang wiku, kadya angganing angdudut, talining timba, mawas jati hening ikang toyo, apa karananya mangkana, apan eweh sang pinaka guru, yan amutus aken yoga sandi, apan regeding sarira maka satru, ring tekaning pralaya, yeka kayatna aknatemen, iki munyi tingkahe-

Terjemahan :
Ini adalah proses penciptaan (utpeti) namanya, mendekatnya Sang Hyang Amreta ke dalam hati, menjelma bagaikan permata seisi gunung, cahayanya berwarna-warni: putih, merah, hitam (kresna), jingga, kuning, biru, merah muda. Itulah yang menjadi milik dari seorang pendeta (wiku), bagaikan tindakan menarik tali timba, melihat dengan jelas kejernihan air tersebut. Mengapa bisa demikian? Karena sungguh sulit mencari sosok yang dapat menjadi guru sejati jika ingin menuntaskan rahasia yoga (yoga sandi), sebab kotoran raga fisik adalah musuh utama saat ajal (pralaya) tiba, itulah yang harus benar-benar diwaspadai. Begini ucapan saat —

Untuk menampilkan bagian ini, diperlukan
Login Membership


35a : 1939 ayusaning loka, inan ipun kadruwe olih ida wayan kompyang sakeng gria tengah bhuda kling, karangasem. Kesama akna wirupaning aksara iki.

Terjemahan :
—1939 (tahun 2017 Masehi) umur dunia. Sumber aslinya dimiliki oleh Ida Wayan Kompyang dari Griya Tengah Budakling, Karangasem. Mohon dimaafkan atas segala bentuk kekurangan atau kesalahan penulisan aksara ini.


Sumber Lontar :
Ida Wayan Kompyang
Griya Tengah Budakling, Karangasem.


HALAMAN TERKAIT
Baca Juga