Pangruat (Penebusan Dosa) dalam Lontar Cempaka Gadang

Pangruat (Penebusan Dosa) dalam Lontar Cempaka Gadang


 

Teks : 1b

Om Awighnamastu nama siddham. Nihan kaweruhaning Dewi Ratnakama duk sira nguni karyya kama, karman sira Sanghyang Taya cemara geseng, tiba ring suyanya ring patanu ika, kumeñar katon luwir Sanghyang Suryya, sinang magalang prapténg Siwa Bhuwana, minannya ring wwé ika tan hana wani amangan kama ika, apan luwih kama ika, watek mina kabéh angemit ring wwé patanu ika.

Terjemahan :

Semoga tidak ada rintangan dan berhasil. Demikianlah pengetahuan tentang Dewi Ratnakama ketika dahulu ia membuat benih (kama), benih dari Sanghyang Taya di pohon cemara yang hangus (cemara geseng), jatuh ke dalam aliran air di Patanu itu, bersinar bagaikan Sanghyang Surya, cahayanya yang benderang sampai ke Siwa Bhuwana (alam Siwa), sehingga ikan-ikan di dalam air itu tidak ada yang berani memakan benih tersebut karena keutamaan benih itu, seluruh golongan ikan menjaga benih tersebut di dalam air Patanu.

Teks : 2a

Asing ngatonang padha ulap, apan luwih kawibhawanya luwir suryya kanta yan upama, ika pakidhepanya. Wus mangkana hana mwah kawuwusan Sanghyang Taya prapta ring suya Gangga duk sira nguni macangkrama ring suya Gangga ika. Adyus sira nanging tan weruh ring kamanya tiba ring wwe ika. Mangke sira Sanghyang Taya kametnya gelis kama ika ring Sanghyang Taya, kasukna ring taru jepun ika ring jronya. Tastra dasaksara, aksara, pancaksara, dasaksara, ongkara, Sanghyang Ulucandra sinusuning kama ika ring jro ika. Wus samangkana, iki pakidhepa-

Terjemahan :

Setiap yang melihatnya menjadi silau, karena kewibawaannya yang sangat utama bagaikan suryakanta jika diumpamakan, begitulah keyakinannya. Setelah demikian, dikisahkan kembali Sanghyang Taya tiba di aliran air Gangga ketika dahulu ia bercengkerama di aliran air Gangga tersebut. Beliau mandi namun tidak menyadari benihnya jatuh ke dalam air tersebut. Kemudian Sanghyang Taya segera mengambil benih itu, lalu dimasukkan ke dalam pohon kamboja (taru jepun) di bagian dalamnya. Tastra dasaksara, aksara, pancaksara, dasaksara, ongkara, Sanghyang Ulucandra disusupkan pada benih yang berada di dalam pohon tersebut. Setelah demikian, inilah mantra keyakinannya:

Teks : 2b

nya, Om Om Sang Kama putih apupul ring cucupu manik, genah hingulun, Om kulit mulih pretiwi, daging mulih maring apah, gni mulih maring teja, balung mulih maring bayu, otot mulih maring panon, sabdha mulih maring gereh, kedek mulih maring tolerep, soca tengen mulih maring Raditya, soca kiwa mulih maring ulan, usus mulih maring sagara, Om rambut mulih maring akasa, Om sa ba ta a i, na ma si wa yam. Panudinya kawruhakna, phalanya angruhakna ring sira. Kulit-

Terjemahan :

“Om Om Sang Kama Putih berkumpul di cupu manik, tempat hamba, Om kulit kembali ke bumi (pertiwi), daging kembali ke air (apah), api kembali ke cahaya (teja), tulang kembali ke angin (bayu), otot kembali ke penglihatan (panon), suara kembali ke guntur (gereh), tawa kembali ke kilat (tolerep), mata kanan kembali ke matahari (Raditya), mata kiri kembali ke rembulan (ulan), usus kembali ke samudera, Om rambut kembali ke angkasa, Om Sa Ba Ta A I, Na Ma Si Wa Ya.” Petunjuknya harus diketahui, hasilnya akan mewujud pada dirimu. Kulit—

Teks : 3a

dadi sutra, hulu dadi lungsir, daging dadi emas, getih dadi mirah, jajaringan dadi wastra sakalor, otot dadi suryya amanca warna, usus dadi cangko warangan, papusus dadi manjeti, paparu dadi ineban, ampru dadi jomaten tumpuking hati dadi pisya. Tungtunging hati dadi komala winten, tungtung dadi nure, ineban dadi salang mute, donira jameji, limpa dadi sutra katipa, kembang wa-

Terjemahan :

—menjadi sutra, kepala menjadi kain lungsir, daging menjadi emas, darah menjadi merah delima (mirah), selaput organ menjadi kain sakalor, otot menjadi surya panca warna, usus menjadi keris warangan, usus kecil menjadi kain manjeti, paru-paru menjadi pintu penutup, empedu menjadi permata jomaten, tumpukan hati menjadi uang. Ujung hati menjadi permata kemala intan, ujungnya menjadi nure, pintu penutup menjadi untaian mutiara, daunnya menjadi jameji, limpa menjadi sutra katipa, kembang—

Teks : 3b

ru dadi talam demas, wawayangan dadi dwi paripe emas, balung dadi gagamanya, swaluha jadma wisesa. Wus kaya samangkana mantuk sira Sanghyang Taya ring awang-awang. Kawuwusan sang kama ring taru ika sampun tutug candranya, mijil sira ring pakukuh ika. Wong rarei ika nora amangan anginum. Tan warnnanem sapuluh candra, durung ngaran sampun weruh angucap, lumaku sira haneng pinggiring toya ika, hana kahyangan bhatari Gangga, nga. Irika sira araryan, dewi kama, nga.

Terjemahan :

—waru menjadi talam emas, bayangan menjadi sepasang perhiasan emas, tulang menjadi senjatanya, seluruh wujudnya menjadi manusia sakti (jadma wisesa). Setelah demikian, kembalilah Sanghyang Taya ke awang-awang. Dikisahkan benih yang berada di pohon tersebut telah genap bulannya, lalu keluarlah ia dari tempat perlindungan itu. Anak kecil itu tidak makan dan tidak minum. Tidak diceritakan setelah sepuluh bulan, ia belum lagi dinamai namun sudah bisa berbicara, ia berjalan di tepi air tersebut, di sana terdapat kahyangan Bhatari Gangga namanya. Di sanalah ia berhenti, Dewi Kama namanya.

Teks : 4a

Wus hana sapta dina haneng kahyangan ika, mijil bhatari Gangga, katon manusa istri, hana lingnya bhatari Gangga uduh nini sang ayu, saking endi sangkane hingulun, lahwarahen sapa yayah ibu, ndi tikang nagara, saturana ring hingulun. Tan ana weruh ring yayah ibu, jeg maringne. Sumahur dewi Gangga ring daleming hati, iki manawi ya kama duk inguni, ring suya muna nguni, kamanira sanghyang Taya, hanging wruh hingulun rikita, uduh sang ayu nga, dewi Ratna kama. Wus hana saca-

Terjemahan :

Setelah tujuh hari (sapta dina) berada di kahyangan tersebut, keluarlah Bhatari Gangga berwujud seorang wanita manusia, berkatalah Bhatari Gangga: “Wahai anak cantik, dari mana asalmu? Beritahukanlah siapa ayah dan ibumu, di mana negerimu, ceritakanlah kepada hamba.” (Anak itu) tidak tahu tentang ayah dan ibunya, datang begitu saja. Berkata Dewi Gangga dalam hatinya: “Ini mungkin adalah benih yang dahulu, di aliran air di masa lampau, benih dari Sanghyang Taya, namun hamba tahu tentang dirimu, wahai anak cantik, engkau bernama Dewi Ratnakama.” Setelah genap satu—

Teks : 4b

ndra haneng kahyangan ira bhatari Gangga. Hana kawuwusan sanghyang Taya, wus samayaning dalu anarira ring sang dewi Ratna kama. Uduh dewi Ratna kama, iki hana kawinugrahan hingulun, gni anglayang. Mijil sira hage haneng pakundhan. Sampun amit sira ring nata ring Gangga munggah sira ring agni anglayang. Hana kawinugrahanya Cempaka gadang, nga, haneng cudamani genahnya, Sanghyang Taya sira winugraha ring dewi Ratna kama. Wus ngaran dewi Ratna kama, dewi ratna Cempaka gadang, nga, apan-

Terjemahan :

—bulan (sacedra) berada di kahyangan Bhatari Gangga. Dikisahkan Sanghyang Taya, setelah tiba waktu malam, menampakkan diri kepada Dewi Ratnakama. “Wahai Dewi Ratnakama, ini ada anugerah dari hamba, berupa api yang melayang (gni anglayang).” Keluarlah ia dengan segera berada di tempat perapian (pakundhan). Setelah berpamitan kepada penguasa Gangga, ia pun naik ke atas api yang melayang itu. Ada anugerahnya yang bernama Cempaka Gadang, bertempat di ubun-ubun (cudamani), Sanghyang Taya menganugerahkannya kepada Dewi Ratnakama. Setelah bernama Dewi Ratnakama, ia juga dinamai Dewi Ratna Cempaka Gadang, karena—

Teks : 5a

Sanghyang Taya kang winugraha kawibhawa lewih. Uh sang ayu, asing matemahan leyak, iki tapaknya, apan kawitnya skar sungsang lawan sekar anggrek. Ika matemahan leyak kalih, apan masuwe tan hana watek sewa doraka. Mangkana ling sanghyang Sarigah, mantuk sira. Mangkan ling sanghyang Sarigah. Mantuk sira. Hana mangkin kawuwusan dewi Ratna Cempaka wilis ngaranya, mayoga maring gni anglayang ngaranya, maring gni anglayang ngarannya. Tan kasangga dening Sanghyang Basundari ngara-

Terjemahan :

—Sanghyang Taya yang dianugerahi kewibawaan yang sangat utama. “Wahai anak cantik, segala yang berwujud leyak, inilah jejaknya, karena asalnya adalah kembang sungsang dan kembang anggrek.” Itu menjadi dua jenis leyak, karena sudah lama tidak ada golongan penganut yang durhaka. Demikianlah kata Sanghyang Sarigah, lalu beliau kembali. Demikianlah kata Sanghyang Sarigah, beliau kembali. Sekarang dikisahkan Dewi Ratna Cempaka Wilis namanya, bermeditasi (mayoga) pada api yang melayang namanya. Tidak tersangga oleh Sanghyang Basundari (bumi) nama—

Teks : 5b

nya, tan kiniket dening Sanghyang Basundari ngaranya, anrawang-anruwungring awang-awang ring uwung-uwung ngaranya, tan kasenohan dening Sanghyang Raditya, Ulan, Lintang Tranggana, ngaranya tan kinampehan dening Sanghyang Maruta, sor noranakasoran, luhurnorana kaluhuran, apan hingulun atapaking leyak anggrek mas, nga, lawan leyak sungsang mas, ngaran. Hana pangastawan hingulunring padhan sang sinuhun, Ang Ung Mang, masuk maring Siwadrawa, mulih anaking netra, metu saking hirung,masuk maring cangkem, mtu saking papuseran.

Terjemahan :

—nya, tidak terikat oleh Sanghyang Basundari namanya, melayang-layang menembus awang-awang di ruang hampa namanya, tidak tersinari oleh Sanghyang Raditya (matahari), Bulan, dan Bintang Gemerlap (Lintang Tranggana), tidak terhempas oleh Sanghyang Maruta (angin), di bawah tidak ada yang merendahkan, di atas tidak ada yang mengungguli, karena hamba menjadi penguasa (atapaking) leyak anggrek emas namanya, dan leyak sungsang emas namanya. Ada pujian hamba pada kaki Sang Sinuhun: “Ang Ung Mang”, masuk ke ubun-ubun (Siwadwara), kembali ke anak mata, keluar dari hidung, masuk ke mulut, keluar dari pusar.

Teks : 6a

Wus samangkana, hana sloka srutinya. Balampu, Siwa tatyam, gni rasyam, matrampu, Omkaran, tatwam, rasyam, dantisariyam rsyam, tri netram, sudantam, gni nrasnam. Wus samangkan hana warah sang sinuhun padmi ring para sisya kabeh, han sang sinuhun mantuk maring padma anglayang makadi Ni Leyak Kasela petak lawan Ni Leyak Sudamala. Asing mara matemahan leyak, apan kadibyaning sang sinuhun padmi, dewa alah ring sang nabe padmi,sa-

Terjemahan :

Setelah demikian, ada seloka sucinya: “Balampu, Siwa tatyam, gni rasyam, matrampu, Omkaran, tatwam, rasyam, dantisariyam rsyam, tri netram, sudantam, gni nrasnam.” Setelah demikian ada ajaran Sang Sinuhun Padmi kepada seluruh murid, bahwa Sang Sinuhun kembali ke teratai yang melayang (padma anglayang), seperti Ni Leyak Kasela Petak dan Ni Leyak Sudamala. Siapa pun yang datang akan berubah menjadi leyak, karena kesaktian Sang Sinuhun Padmi; dewa pun kalah oleh Sang Nabe Padmi, se—

Teks : 6b

to alah, sato matemahan leyak kabeh, leyak kebo raja, i leyak banteng raja makadi ki leyak bawi syatilawan nileyak sugaplong, makadi I Gendu Srayu. Wus samangkana, Ang Ang, makadi i leyak gumatap gumitip kemita sang sinuhun, hahwa madoh ring sang padmi lawan ni leyak kabeh makadi gajah mina lawan i Nagaraja. Hana pangundang hingulun makadi sang garudha putih. Hana pawarah sangsinuhun padmi, haywa sambhawa, wus dateng leyak kabeh, padha anembahring sang-

Terjemahan :

—gala binatang takluk, seluruh binatang menjadi leyak, seperti leyak kerbau raja (kebo raja), leyak banteng raja, hingga leyak babi (bawi) syati dan ni leyak sugaplong, serta I Gendu Srayu. Setelah demikian, “Ang Ang”, seperti leyak yang merayap dan terbang (gumatap-gumitip) menjaga Sang Sinuhun, jangan menjauh dari Sang Padmi dan seluruh leyak seperti gajah mina dan I Nagaraja. Ada mantra pemanggil hamba seperti sang garuda putih. Ada perintah Sang Sinuhun Padmi, jangan sombong; setelah seluruh leyak datang, mereka semua menyembah kepada Sang—

Teks : 7a

sinuhun. Hana ganjaran sang sinuhun ring para sisya kabeh. Hana sawa wong rarering kahyangan setra gandhamayu linuruban dening waringin agung, laksana rumuhun tikang sawa, rumider haneng Tegal penangsaran. Hana pangastawaning bayu, Er Er, duhuring hati, werring ungsilan, gering papusuhan, dur ring papuru, suryya ring netra, Om Om ring papuseran, Ang Ung Mang ring siwadwara, apan tuhu lwir Sanghyang taya, apan kadibyaning sang sinihun, anglekas wong rare ring setra pabajangan, tinat watek leyak kabeh. Hana ling sang sinu-

Terjemahan :

—Sinuhun. Ada ganjaran dari Sang Sinuhun kepada seluruh muridnya. Ada jenazah (sawa) anak kecil di kahyangan kuburan (setra) Gandhamayu yang ditudungi oleh pohon beringin besar, jenazah itu bergerak terlebih dahulu, berputar-putar di Tegal Penangsaran. Ada pujian kekuatan napas (bayu): “Er Er” di atas hati, rasa ngilu di ginjal, sakit di jantung, rasa sesak di paru-paru, matahari di mata, “Om Om” di pusar, “Ang Ung Mang” di ubun-ubun, karena sungguh menyerupai Sanghyang Taya, karena kesaktian Sang Sinuhun, mengubah anak kecil di kuburan anak-anak (setra pabajangan), ditakuti oleh seluruh golongan leyak. Ada kata Sang Sinu—

Teks : 7b

hun padmi malarada marana kabeh, pukuhning kepuh hana ring waringin sungsang, hana ring pamuhunan, hana ring tarptug, hana ring pasugon, hana ring kahyangan, hana ring sumur, hana ring jurang ajro, hana ringcatur desa, hana ring tegal, hana ring kayu, hana ring pempatan, hana ring pangkung, hana ring sasunutan, hana ring sagara, hana ring gunung agung, hana ring marghga tiga, hana ring karang suwung, hana ring pakarangan, sapagenah leyak kabeh. Hana mangkin kawuwus watek dewa kabeh makadi bhatara Guru, tan wus ta-

Terjemahan :

—hun Padmi menyebarkan segala penyakit wabah, pangkal pohon kepuh ada pada beringin sungsang, ada di tempat pembakaran jenazah (pamuhunan), ada di tempat sesaji (tarptug), ada di pasugon, ada di kahyangan, ada di sumur, ada di jurang dalam, ada di empat penjuru desa (catur desa), ada di tegalan, ada di pepohonan, ada di perempatan (pempatan), ada di lembah (pangkung), ada di jalan setapak, ada di laut (sagara), ada di Gunung Agung, ada di pertigaan (margha tiga), ada di tanah kosong (karang suwung), ada di pekarangan rumah, di segala tempat para leyak berada. Sekarang dikisahkan golongan para dewa seperti Bhatara Guru, tidak henti-hentinya—

Teks : 8a

twa sira wruh anaranjana, madres waspanya Sanghyan Paramesti Guru, apan kadibyaning I Cempaka gadang, hana dewa asih ring I Cempaka Wilis. Ndita waranugraha dadi matemahan sakti, dewa alah, dewa matemahan leyak, asingtuminggal matemahanleyak, ika matwang Sanghyang Paramesti Guru, rerem tikang rat hudan mabales, kilap magalak, sarwwa mandi galak, sarwwa ulad-alid magalak. Yan hana candra, meh gring tikang rat, kadibyaning I Ratna Cempaka Kresna, apan lwih waranugrahanya. Wus mangka-

Terjemahan :

—mengetahui hakikatnya bahwa ia menguasai ilmu kegelapan (anaranjana), menetes air mata Sanghyang Parameswara Guru, karena kesaktian dari I Cempaka Gadang; ada dewa yang kasihan kepada I Cempaka Wilis. Sungguh besar anugerahnya sehingga menjadi sakti, dewa kalah, dewa berubah menjadi leyak, siapa pun yang melihat akan berubah menjadi leyak, hal itu dihormati oleh Sanghyang Paramesti Guru; bumi menjadi sunyi sepi, hujan lebat bertubi-tubi, kilat menyambar dengan ganas, segala yang berbisa menjadi galak, segala naga dan ular menjadi ganas. Jika ada bulan (waktu tertentu), bumi hampir dilanda penyakit, karena kesaktian I Ratna Cempaka Kresna, sebab sangat utama anugerahnya. Setelah demikian—

Teks : 8b

na hana ling Sanghyang Suryya ring sawatek hyang kabeh, haywa mangkan. Yan hana manusa kembar anak sang pandhita, yan kamu dewa tan weruh ring genahnya ring soring bahsundhari, pandhita bhodha ika adrewe anak kembar ngaran Sang Siwa Gendu lawan Sang Windhu Bajra. Ika wenang amejah I Cempaka Gadang, hana dinanta ring Sukra Umanis, tanggal tiga welas. Ika rumuhun minta sarana ring sang pandhita bhodha, masa tanda tan mati ring Sukra Umanis, tanggal tiga welas, ring sasih kacatur. Pejaha ring ungguhanne manusa gudung basur. Mangkan ling Sanghyang Suryya ring sa-

Terjemahan :

—ada sabda Sanghyang Surya kepada seluruh golongan dewa: “Janganlah demikian. Jika ada manusia kembar anak dari seorang pendeta, jika kalian para dewa tidak tahu tempatnya di bawah bumi (soring basundhari), pendeta Buddha itu memiliki anak kembar bernama Sang Siwa Gendu dan Sang Windhu Bajra. Mereka itulah yang berwenang membunuh I Cempaka Gadang, pada hari Jumat Umanis (Sukra Umanis), tanggal tiga belas. Terlebih dahulu mintalah sarana kepada sang pendeta Buddha, tidak mungkin ia tidak mati pada hari Jumat Umanis tanggal tiga belas di bulan keempat (sasih kacatur). Ia akan mati di tempat manusia yang menderita sakit kusta busung (gudung basur).” Demikianlah sabda Sanghyang Surya kepada se—

Teks : 9a

watek dewa kabeh. Wus mangkana, hana ling Sanghyang Parameswara, lingira, sajna maha rsi, lunga ta ya haneng sapta patala, minta sarana ring sang mahamuni, tumus asih lawan hingulun apan kadursilan dening sang wruh anranjana. Mangkana lingnya guru ring Bhagawan Sampeyana. Lunga ta gagisun matemahan gagak petak, anglayang ring sapta guminta alungguh ring dyunidanta, sasanganiron ika, apan sang Bhoda durung amuja, mabuna, makatiwanda, makilat bagu mangondala, manting-anting, macunda manik, apan tuhusanh Bhoda angre-

Terjemahan :

—luruh golongan dewa. Setelah demikian, ada sabda Sanghyang Parameswara, beliau bersabda: “Hormat hamba, Maha Rsi, pergilah ke lapisan bumi ketujuh (sapta patala), mintalah sarana kepada sang pendeta suci (mahamuni), agar belas kasihnya mengalir kepada hamba karena kejahatan dari orang yang menguasai ilmu kegelapan (anranjana) itu.” Demikianlah perintah Guru kepada Bhagawan Sampeyana. Pergilah ia dengan cepat berubah menjadi gagak putih (gagak petak), terbang ke Sapta Guminta dan hinggap di tempat air suci, tempat persembahan itu, karena sang pendeta Buddha belum melakukan pemujaan, memakai bunga, mengenakan tanda suci, bergelang lengan, memakai anting-anting, mengenakan hiasan rambut permata, karena sungguh sang pendeta Buddha sedang meng—

Teks : 9b

ngreng srutinira. Wus samangkana,amuja sang pandhita, pakulun sang mahamuni, hana ajnana Sanghyang Pramesti Guru ring hatita, hingulun mangke aminta sarana ring mahamuni. Sanghyang Iswara lara daleming hati, alah dening kawibhawan de sang Ratna Cempaka Gadang,asing matemahan leyak, nata matemahan leyak, pejah asu matemahan leyak, sadina magring tikang rat madhya pada lawan swarggha. Mintasaran ranaktangwang. Ika wenang amejaha I Cempak Gadang, apan hana ling Sanghyang Suryya dukning hatita ring Sanghyang Pramesti Guru. Mangkana lingya.

Terjemahan :

—umandangkan kitab sucinya. Setelah demikian, sang pendeta pun memuja: “Hamba memuja Sang Mahamuni, ada titah dari Sanghyang Pramesti Guru di dalam hati hamba, hamba sekarang meminta sarana kepada Sang Mahamuni. Sanghyang Iswara sakit di dalam hatinya, kalah oleh kewibawaan dari Sang Ratna Cempaka Gadang; siapa pun berubah menjadi leyak, raja menjadi leyak, anjing yang mati menjadi leyak, setiap hari bumi marcapada (madhyapada) dan surga dilanda penyakit. Mintalah sarana untuk anak hamba. Mereka yang mampu membunuh I Cempaka Gadang, karena demikianlah sabda Sanghyang Surya di masa lampau kepada Sanghyang Pramesti Guru.” Demikianlah katanya.

Teks : 10a

Bhagawan Sampeyana ring sang mahamuni. Sajna maha rsi, Om Om hyang maha rsi, ndan tumadah lebaning manah sang pandhita, anakta juga sang maha rsi maha waraha sang pandhita ring ranak kami. Yan tuhu juga, angling hyang makidhepku, atapak punang Siwa dwara tikang yayah, Om Om, raksanen jiwa atmanta, ma, sruti, bayu wititam jiwa, botram garudecam pranah, waktram siddhi, omkaram dewam, pagupati winitram, windu winastram, badra nityam, sur-

Terjemahan :

Bhagawan Sampeyana kepada Sang Mahamuni: “Hormat hamba Maha Rsi, Om Om Hyang Maha Rsi, terimalah ketulusan hati sang pendeta, biarlah anakmu juga, Sang Maha Rsi, yang memberikan ajaran agung pendeta kepada anak hamba.” “Jika sungguh demikian,” sabda beliau yang hamba yakini, “engkau menduduki ubun-ubun (Siwadwara) sang ayah, Om Om, lindungilah jiwa dan atmamu, mantranya: sruti, bayu wititam jiwa, botram garudecam pranah, waktram siddhi, omkaram dewam, pasupati winitram, windu winastram, badra nityam, sur—

Teks : 10b

yya candram, winityam jajaranam, pasupati siwa dwaram. Ang garudha putih, heng garudha hitam raksanem jiwa atmanta, pasuk wetu bayu idhep, Siwa ring Siwa dwara, suryya ring netra Sanghyang Iswara ring cangkem, sanghyang mahadewa ring papusuhan, brahma ring papuru, wisnuring hati, Sanghyang Antabhoga ring pruting sabdha, bayu idhep. Sanghyang bayu ring suku kiwa tengen lawan ring tangan kiwa tengen. Wus mangkana, sumahur tikang ranak, tabe pakulun ikang ranak, hukun mangke apasang sembah ring sang Adiguru ping kartini.

Terjemahan :

—ya candram, winityam jajaranam, pasupati siwa dwaram. Ang garuda putih, Heng garuda hitam lindungilah jiwa dan atmamu, masuk dan keluarnya napas dan pikiran, Siwa di ubun-ubun (Siwadwara), matahari di mata, Sanghyang Iswara di mulut, Sanghyang Mahadewa di jantung, Brahma di paru-paru, Wisnu di hati, Sanghyang Antabhoga di dalam suara, menyatu dengan napas dan pikiran. Sanghyang Bayu di kaki kiri dan kanan serta di tangan kiri dan kanan.” Setelah demikian, menyahutlah sang anak: “Mohon maaf hamba tuanku, hamba sekarang menghaturkan sembah pada Sang Adiguru untuk kedua kalinya.”

Teks : 11a

wus mangkana lumaku tan bhagawan wesampeyana lawan sang Siwa Gendu lawan Sang Windhu Bajra. Huwus prapta haneng swarghan samuha, nganjali ring Hang Siwa, pakulun tabe bhatara apasang sargha ping kartini ring Hang Siwa. Wus mangkana , hana ling Hyang Guru ring Sang Siwa Gendu, apan tuhu meweh tikang rat ring madhayapada, magring tikang rat den Sang Cempaka Gadang, apanluwih guna saktinya, asing weruh caraning balyan pejah, yan nora pejah, matemahan leyak, asing tinulung pejah. Tuhu meweh tikang rat, lwir grubug tikang rat, gagak muni rahina dalu. Mangkana

Terjemahan :

Setelah demikian, berjalanlah Bhagawan Wesampeyana bersama Sang Siwa Gendu dan Sang Windhu Bajra. Setelah tiba di hadapan majelis surga, mereka menyembah kepada Sanghyang Siwa: “Hamba memohon maaf Bhatara, menghaturkan sembah untuk kedua kalinya kehadapan Sanghyang Siwa.” Setelah demikian, ada sabda Hyang Guru kepada Sang Siwa Gendu: “Sebab sungguh sengsara bumi di marcapada, bumi dilanda penyakit oleh Sang Cempaka Gadang, karena amat luar biasa ilmu kesaktiannya; siapa pun dukun (balyan) yang tahu caranya akan mati, jika tidak mati ia berubah menjadi leyak, siapa pun yang ditolong akan mati. Sungguh sengsara bumi ini, bumi bagaikan dilanda wabah kematian (grubug), burung gagak berbunyi siang dan malam.” Demikianlah—

Teks : 11b

ling Hyang Siwa. Hikang marmaning wruh ring sang Cempaka Gadang haneng cemara geseng genahnya, apan akweh punang sisyanya. Mangkana ling Hyang Siwa. Pukulun tabe bhatara Hyang Pramesti Guru, hingulun mangke amwita ring watek hyang kabeh. Sumahur bhagawan wesampanaya, Iki dalanyahaneng jurang hajro, haneng lor wetan, tuhu beneng ya haneng cemara geseng. Hagenya lumampah sang karo haneng lor wetan. Wus tapak haneng maryaloka kacunduk Hyang Suryya haneng arah-arahaning cemara geseng, hana lingira Hyang Suryya, hanging ta matemahan dukuh,

Terjemahan :

—sabda Hyang Siwa. “Oleh karena itu, ketahuilah tentang Sang Cempaka Gadang, tempat tinggalnya berada di cemara yang hangus (cemara geseng), karena sangat banyak muridnya.” Demikianlah sabda Hyang Siwa. “Hamba memohon maaf Bhatara Hyang Pramesti Guru, hamba sekarang mohon pamit kepada seluruh golongan dewa.” Menyahut Bhagawan Wesampayana: “Inilah jalannya yang berada di jurang dalam, di sebelah timur laut, sungguh lurus menuju ke cemara yang hangus.” Dengan cepat keduanya berjalan ke arah timur laut. Setelah menjejakkan kaki di marcapada (maryaloka), mereka bertemu dengan Hyang Surya di wilayah cemara yang hangus, ada sabda Hyang Surya: “Namun engkau harus berubah wujud menjadi seorang pendeta desa (dukuh),”

Teks : 12a

malanya tan sipi, sukunya pabrotong, tangan kiwa tan pajriji, wusnya haneng tpining dalam, karange dening sang Siwa gandu, kawelas arsa hatinya ring sang dukuh, eh tka kaki dukuh, ndita tikang nagara, lah ta warahana dumatenging, haneng giri pakuning madwi, hingulun sang siki juga, tan ana swamin hingulun juga haneng giri, mawarahta lagi sang dukuh, hingulun angrenge wreta yukti tan yukti hulun tan weruha. Sang Cempaka Gadang weruhanranjana sakti guna tan paden rat, apan wus patus sukretinya haneng gni.

Terjemahan :

“cacatnya tidak tanggung-tanggung, kakinya berbongkol-bongkol, tangan kirinya tidak memiliki jari.” Setelah berada di tepi wilayah pedalaman, di pekarangan rumah milik Sang Siwa Gendu, timbullah rasa iba hatinya kepada sang Dukuh. “Wahai, datanglah kakek Dukuh, di manakah negeri itu? Beritahukanlah kedatangan hamba di gunung paku Madwi, hamba seorang diri saja, tidak ada penguasa hamba di gunung ini, beritahukanlah lagi sang Dukuh, hamba mendengar berita benar atau tidak benar hamba tidak tahu.” Sang Cempaka Gadang sangat ahli dalam ilmu kegelapan, kesaktian dan ilmunya tidak ada bandingnya di bumi, karena ia telah menyempurnakan perbuatannya di dalam api.

Teks : 12b

Anglayang, kawinugrahan dening Sang Hyang Taya. Hana kawinugrahanya, Sanghyang Taya ring Cempaka Gadang, ngaranya, haneng cudamani jiwa atmanya sang Cempaka Gadang. Mangkana ling sang Dukuh. Sumahur sang Siwa Gandu ringsang Dukuh. Mangkana kawisesanya, haneng cudamani saktinya Ratna Cempaka Gadang. Sumahur sang Dukuh, tuhuyukti. Iki tumingalana. Ngaran suryya kanta, kuranta bolong ngaranya. Iriki lumihat sang Siwa Gandu haneng kuranta bolong, katonta I Cempaka Gadang hana ring setra Gandhamayu, hana ring pukuhing ke-

Terjemahan :

Melayang, dianugerahi oleh Sanghyang Taya. Ada anugerah-Nya, Sanghyang Taya kepada Cempaka Gadang namanya, bertempat di ubun-ubun (cudamani), di sanalah jiwa dan atma dari Sang Cempaka Gadang berada. Demikianlah kata sang Dukuh. Menyahut Sang Siwa Gendu kepada sang Dukuh: “Demikianlah kekuatannya, di ubun-ubun letak kesaktian Ratna Cempaka Gadang.” Menyahut sang Dukuh: “Sungguh benar. Ini lihatlah. Bernama suryakanta, kuranta bolong namanya.” Di sinilah Sang Siwa Gendu melihat pada kuranta bolong, terlihatlah I Cempaka Gadang berada di kuburan (setra) Gandhamayu, berada di pangkal pohon ke—

Teks : 13a

puh, kinemit dening leyak kabeh, ngaranya, hana ring kepuh kawanda lawan basang-basang, lawan hati, lawan pasuhan, lawan papuru, lawan hulu, haneng pucaking kepuh. Res hati sang Siwa Gandu lawanta sang Windhu Bajra sarwwi matohang citanata haneng Gandhamayu, sawatek daging sawa haneng kepuh. Wus samangkana pangudaleming hati, mwahta mojar sang Dukuh, kaya apan punang swacita, sumahur ta sang Siwa Gandhu, hingulun kineh amejah de hyang Guru, I Dewi Ratna Cempaka Gadang. Mangkana ling sang Siwa Gandha, suma-

Terjemahan :

—puh, dijaga oleh seluruh leyak namanya; ada di pohon kepuh berupa bangkai (kawanda) dan isi perut (basang-basang), serta hati, jantung, paru-paru, dan kepala, berada di puncak pohon kepuh. Bergetar hati Sang Siwa Gendu bersama Sang Windhu Bajra seraya memusatkan pikiran mereka di Gandhamayu, segala daging jenazah berada di pohon kepuh. Setelah demikian gejolak di dalam hati, berkatalah kembali sang Dukuh: “Bagaimanakah niat hatimu?” Menyahlutlah Sang Siwa Gendu: “Hamba dititahkan untuk membunuh oleh Hyang Guru, terhadap I Dewi Ratna Cempaka Gadang.” Demikianlah kata Sang Siwa Gendu, meny—

Teks : 13b

hur sang dukuh, haywa damakat haneng kene. Sumahur sang Siwa Gandhu. Hingulun amwit mangke ring sang Dukuh, sumahur sang Dukuh, haywa adadawa wuwus.mingista sang Siwa Gandhu lawanta maharinya sang Windhu Bajra.wus adoh lukanira haneng lurahning cemara geseng, sinnna tikang rat, tan ana wang kapanggih haneng dalam, sawiji nora hana katon. Wus sinurup hyang arkka, wus hana madyaning dalu, sang siwa Gandhu matemahan gagak putih lawan sang windhu bajra matemahan sesapi petak, haneng cemara geseng, alungguh sira, haneng wa-

Terjemahan :

—ahut sang Dukuh: “Janganlah tergesa-gesa di sini.” Menyahut Sang Siwa Gendu: “Hamba mohon pamit sekarang kepada sang Dukuh.” Berkata sang Dukuh: “Jangan memperpanjang kata.” Pergilah Sang Siwa Gendu bersama adiknya Sang Windhu Bajra. Setelah jauh perjalanan mereka di wilayah cemara yang hangus, sunyi senyap bumi itu, tidak ada manusia yang dijumpai di pedalaman, satu pun tidak ada yang terlihat. Setelah matahari terbenam (sinurup hyang arkka), dan telah tiba tengah malam (madyaning dalu), Sang Siwa Gendu berubah wujud menjadi gagak putih dan Sang Windhu Bajra berubah wujud menjadi burung walet putih (sesapi petak), di cemara yang hangus, mereka hinggap di po—

Teks : 14a

ringin agung. Irika sang Siwa gandhu, hana lingira ring kang harinya. Mawarah sang Siwa gandhu, haywa mangkana, lah warahana Sang Cempaka Gadang, sumahur harinya, pakulun sang kaka, hingulun warahana sang cemapaka Gadang. Eh Cemapaka gadang, hingulun teki anglepas yamwa, ika juga marmaning hingulun, ma, Om Ang, Ang Om, Ang Garudha, iki wruh ring Siwatman, lingging aji, Omkara sumungsang hana ring nabhi, repsirep sahaning leyak kabeh lawan sahananing gumatap-gumitip, rep paddha sirep, Ang Ang, Ung Ung, Ing Ing, masuk ring netra, mulih-

Terjemahan :

—hon beringin besar (waringin agung). Di sanalah Sang Siwa Gendu berkata kepada adiknya. Berkata Sang Siwa Gendu: “Janganlah demikian, panggillah Sang Cempaka Gadang.” Menyahut adiknya: “Daulat kakakku, hamba akan memanggil Sang Cempaka Gadang. Wahai Cempaka Gadang, hamba ini melepaskan maut, itulah tujuan hamba. Mantranya: Om Ang, Ang Om, Ang Garuda, ini mengetahui tentang Siwatman, kedudukan ilmu suci, Omkara sungsang berada di pusar (nabhi), tidurlah! Sirep! Seluruh leyak beserta segala yang merayap dan terbang, sirna dan tidurlah semuanya! Ang Ang, Ung Ung, Ing Ing, masuk ke mata, kembali—

Teks : 14b

ring otot, bhuta padha sirep, sarwwa amangsang sirep. Wus sampun anglepas sanghyang Aji sirep haneng kahyangan, ndan lumampah sang siwa Gandhu lawam harinya. Eh ta kita sang Cempaka Gadang, iki sang wruh anranjanasang Cempaka Gadang haneng paturon, sira aguling.wus mengo punang lawangan, dadi ta masuk Siwa Gandhu, harinya haneng jaba. Ndan sang Siwa Gandhu sampun katuwek ping trini, sang Cempaka Gadang, dadi ta angerak luwir kapupungan sang Cempaka Gadang, mijil haneng setra angundang para sisya kabeh, makadi leyak Anggrek Mas, lawan I le-

Terjemahan :

—ke otot, para bhuta semuanya tertidur, segala makhluk pemangsa tertidur.” Setelah selesai melepaskan ajian penidur (Sanghyang Aji Sirep) di kahyangan, berjalanlah Sang Siwa Gendu bersama adiknya. “Wahai engkau Sang Cempaka Gadang!” Si ahli ilmu kegelapan Sang Cempaka Gadang sedang berada di tempat tidur, ia sedang tidur nyenyak. Pintu pun telah terbuka, maka masuklah Siwa Gendu, sedangkan adiknya berada di luar. Lalu Sang Siwa Gendu telah menikamnya sebanyak tiga kali; Sang Cempaka Gadang pun berteriak bagai orang yang terperanjat bangun tidur, ia keluar menuju kuburan (setra) lalu memanggil seluruh muridnya, seperti leyak Anggrek Mas dan le—

Teks : 15a

yak Sungsang Mas, mawarahsang ssinuhun Padmi, hana pandung, sang Siwa Gandhu haneng sapta patala, nga. Sumahur para sisya kabeh, pakulun sang sinuhun, haywa asukska. Hingulun amapag maka sakti sang Siwa Gandhu. Wus samangkana, lumaku watek kabeh, Ni Anggrek Mas, Ni Sungsang Mas. Mawarah ta kita ring sang Siwa Gandhu, iki Brahmana Bhodha sapta guminta, iki kaweruhakna ningulun, mijil agni haneng siwadwara, angendah-endah rupanya tikang agni.eh sang Siwa Gandhu, kaya apa citanta. Mangke mawarah sang Siwa Gandhu. Hingu-

Terjemahan :

—yak Sungsang Mas. Berkata Sang Sinuhun Padmi: “Ada pencuri, yaitu Sang Siwa Gendu dari lapisan bumi ketujuh namanya.” Menyahut seluruh muridnya: “Daulat Sang Sinuhun, janganlah bersedih hati. Hamba sekalian akan menghadang kesaktian Sang Siwa Gendu.” Setelah demikian, berjalanlah seluruh golongan itu, Ni Anggrek Mas dan Ni Sungsang Mas. “Bicaralah engkau kepada Sang Siwa Gendu, ini adalah Brahmana Buddha dari sapta guminta, ini harus diketahui oleh hamba, keluar api dari ubun-ubunnya (siwadwara), beraneka ragam wujud api tersebut. Wahai Sang Siwa Gendu, bagaimanakah perasaanmu?” Sekarang berkatalah Sang Siwa Gendu: “Ham—

Teks : 15b

lun tan awedi. Kaherang idhepnya sang empu Siwa Gandhu, kageseng Ni Leyak Anggrek Mas, pejah matemahan hawu, akweh leyak kabeh, tan apejah kapilayu mwahpedek ring sang sinuhun, mawedi hingulun ring kadibyaning sang Siwa Gandhu. Mawarah Ni Cempaka Gadang. Eh para sisya kabeh, haywa mangkana. Hingulun mangke amapag saktinya sang Siwa Gandhu. Hage lumapah sang sinuhun haneng setra kairing watek leyak kabeh.wus kacunduk aang Siwa Gandhu haneng kahyangan. Mawarah sang Cempaka Gadang, Eh sang Siwa Gandhu, ndita gawenya haneng kene, waraha sajati lawan hingu-

Terjemahan :

—ba tidak takut!” Terbakar oleh kekuatan pikiran dari Sang Empu Siwa Gendu, hanguslah Ni Leyak Anggrek Mas, mati berubah menjadi abu; banyak leyak lainnya yang tidak mati lari kocar-kacir lalu mendekat kembali kepada sang guru: “Hamba takut pada kesaktian Sang Siwa Gendu!” Berkata Ni Cempaka Gadang: “Wahai para murid semuanya, janganlah demikian. Hamba sekarang yang akan menghadang kesaktian Sang Siwa Gendu.” Dengan cepat berjalanlah Sang Sinuhun di kuburan diiringi oleh seluruh golongan leyak. Mereka pun bertemu dengan Sang Siwa Gendu di kahyangan. Berkata Sang Cempaka Gadang: “Wahai Sang Siwa Gendu, apa kerjamu di sini? Katakanlah yang sejujurnya kepada ham—

Teks : 16a

lun, haywa ngundha sabdha, lah warahana lawan hingulun, nahan lingnya kaya weruh ring tata warnnanya sang Cempaka Gadang, dening kawistara haneng sapta patala. Ika marmaning dateng haneng kene. Mangkana lingira sang Siwa Gadhu, sumahur I dewi Cempaka Gadang. Yan kaya wruhring kadibyaning hulun. Matemahan kukus, matemahan bade, matemahan waringin sungsang. Wus matemahan waringin, matemahan agni. Wus matemahan agni, matemahan candra. Wus matemahan candra, ngendah-endah rupanya, meh hana sapta rupanya, nanging hingulun tan awedi ring kawibhawanya.

Terjemahan :

—ba, jangan menahan kata, ayo katakanlah kepada hamba!” Demikianlah perkataannya seolah mengetahui wujud dan rupa dari Sang Cempaka Gadang, karena terlihat jelas dari lapisan bumi ketujuh. “Itulah sebabnya hamba datang ke mari.” Demikianlah kata Sang Siwa Gendu. Menyahut I Dewi Cempaka Gadang: “Jika engkau merasa tahu tentang kesaktian hamba, (lihatlah hamba) berubah menjadi asap (kukus), berubah menjadi tempat jenazah (bade), berubah menjadi beringin sungsang. Setelah menjadi beringin, berubah menjadi api. Setelah menjadi api, berubah menjadi bulan.” Setelah menjadi bulan, beraneka ragam wujudnya, hampir ada tujuh rupa, namun “Hamba tidak takut pada kewibawaannya.”

Teks : 16b

Ndehta asabdha sang Cempaka Gadang, eh ta kita sang Siwa Gandhu, haywa langgana ring kami mangke, manusa maring kene wedi ring hingulun, sato alah, sato matemahan bhuta kabeh, dewa alah, sarwwa magalak, padha alah, ring hingulunmangke sarwwa gumatap-gumitip padha alah, dadinta sang Siwa Gandhu tar kewasa dening hingulun mangke, apan luwih gunanya, tuhu anak Sang Budha. Nahan ling sang Cempaka Gadang,dadita mundur sang Cempaka Gadang, mesat ring padma anglayang, masuk ring sarining padma.

Terjemahan :

Maka bersabdalah Sang Cempaka Gadang: “Wahai engkau Sang Siwa Gendu, janganlah membangkang kepada kami sekarang; manusia di sini takut kepada hamba, binatang takluk, binatang berubah menjadi bhuta semuanya, dewa kalah, segala yang ganas semuanya kalah oleh hamba sekarang, segala yang merayap dan terbang semuanya kalah; maka engkau Sang Siwa Gendu tidak akan berdaya oleh hamba sekarang, walaupun sangat utama ilmunya, sungguh anak Sang Buddha.” Demikianlah kata Sang Cempaka Gadang, lalu mundurlah Sang Cempaka Gadang, melesat ke teratai yang melayang (padma anglayang), masuk ke dalam sari bunga teratai.

Teks : 17a

Tan warnan polahira sang Cempaka Gadang, mangke cinaritaken sang Siwa Gandhu ring lemah, angrasang punang hredaya lawan maharinya sang Mpu Siwa Bajra, yayi matemahan tambelilingan petak, hingulun mangke matemahan kakupu mas. Wus mangkana sang kalih hayuti rupa, wus matemahan tambelilingan mabur ring akasa, hangucap sarining padma, mundu ta muwah sang Cempak Gadang, masuk ta muwah maring gni anglayang, mwah ta kaburu sang Cempaka Gadang alungguh sira maring gni anglayang. Kanggek sang kalih muwah ta matemahan hudan, hana matemahan-

Terjemahan :

Tidak diceritakan tingkah laku Sang Cempaka Gadang, sekarang dikisahkan Sang Siwa Gendu di tanah, memikirkan siasat di dalam hatinya bersama adiknya Sang Mpu Siwa Bajra: “Adikku, berubahlah menjadi kumbang putih (tambelilingan petak), hamba sekarang akan menjadi kupu-kupu emas (kakupu mas).” Setelah demikian, keduanya mengubah wujud, setelah menjadi kumbang terbanglah ke angkasa, mendatangi sari bunga teratai; maka keluarlah kembali Sang Cempaka Gadang, masuk kembali ke dalam api yang melayang (gni anglayang), kembali dikejar Sang Cempaka Gadang yang sedang duduk di atas api yang melayang itu. Tertegunlah keduanya, lalu kembali berubah menjadi hujan, dan ada yang berubah men—

Teks : 17b

an maruta, hudep ikang agni, mundur ta mwah masuk ring sagar manadi mina. Mwah kanggek sang kalih haneng tepining sagara. Tuhu meweh punang cita. Irika ta sang kalih manadi mina agung, rame punang aprang maring tengahing sagara, mundur ta mwah sang Cempaka Gadang, mesat maring megha, nadi megha. Mwah ta kanggek sang kalih katon ring megha. Mwah ta angrasa punang cita. Mojar sang Siwa Gadhu. Uduh hariningulun, yayi haneng lemah, hingulun haneng akasa. Mwah matemahan sesapi putih nusup ring megha, harinya matemahan asu bolot. Rame pu-

Terjemahan :

—jadi angin (maruta), padamlah api tersebut; (Cempaka Gadang) mundur lagi lalu masuk ke dalam laut (sagara) menjadi ikan (mina). Kembali tertegun keduanya di tepi laut. Sungguh bingung pikiran mereka. Di sanalah keduanya menjadi ikan besar, ramailah pertempuran di tengah laut; mundur lagi Sang Cempaka Gadang, melesat ke awan (megha), menjadi awan. Kembali tertegun keduanya melihat ke awan. Kembali memikirkan siasat dalam pikiran. Berkata Sang Siwa Gendu: “Wahai adikku, adik berada di tanah, hamba berada di angkasa.” Kembali berubah menjadi burung walet putih menyusup ke awan, adiknya berubah wujud menjadi anjing bolot. Ramailah per—

Teks : 18a

nang aprang rahina dalu, prang hira sang tiga. Prang hira meh hana sacandra sapta dina, tan hana anginum sang tiga rahina dalu, apan tan kawasa mabur, apan luyu punang hredaya, araryana aprang sapta dina sang tiga mwang ta mantuk sang kalih minta sarana ring sang aji Guru. Wus prapta haneng sapta guminta, humarek sang aji, sangkeng madoh sira anganjali sang kalih, pakulun sang aji, pasang tabe rikang ranak. Mojar ta sang pandhita, ndita sangkanya dateng marangka, wus pejah sang Cempaka Gadang sumahur anaknya, tuhu meweh tikang ranak, pan luwih gunanya. Masuwe maprang haneng madhya-

Terjemahan :

—tempuran siang dan malam, peperangan mereka bertiga. Peperangan mereka hampir berjalan selama satu bulan tujuh hari (sacandra sapta dina), tidak ada yang minum di antara ketiganya siang dan malam, karena tidak sanggup lagi terbang sebab lelah hati mereka; berhentilah berperang selama tujuh hari ketiganya, lalu kembalilah keduanya untuk meminta sarana kepada sang ayah, Guru. Setelah tiba di Sapta Guminta, menghadaplah kepada sang ayah, dari kejauhan keduanya menyembah: “Hamba memuja sang ayah, mohon maaf anakmu datang menghadap.” Berkatalah sang pendeta: “Dari mana asal kedatanganmu ke mari? Apakah sudah mati Sang Cempaka Gadang?” Menyahut anaknya: “Sungguh sulit bagi anakmu, karena sangat utama ilmunya. Sudah lama bertempur di marca—

Teks : 18b

loka, hana sacandra sapta dina prang hingulun. Mwah mojar sang pandhita, kaywa sungseka punang hidhep, iki kana tekaning hulun apan luwih gunanya, apan nugrahan sanghyang Antabhoga duking nguni, ngaran, gni sawelas, warnna ngendah-endah rupanya. Ika wenang sang Cempaka Gadang. Iki panglepas I Siwa Gni Putih, ngaranya, utama dahat. Iki padha gawenen. Wus mangkana amit ya sang kalih. Wus madoh lampahnya, tan warnnanen ring hanuwus dateng maring cemara geseng, anujug ring kuwunira sang Cempaka Gadang. Ih Cempaka Gadang haywa masuwe, hihulun asuwe atunggu.

Terjemahan :

—pada, sudah satu bulan tujuh hari peperangan hamba sekalian.” Kembali berkatalah sang pendeta: “Janganlah bersedih hati, ini ada pemberian dari hamba karena sangat utama kegunaannya, sebab merupakan anugerah dari Sanghyang Antabhoga di masa lampau, bernama Sebelas Api (gni sawelas), yang warnanya beraneka ragam wujudnya. Itu yang mampu mengalahkan Sang Cempaka Gadang. Inilah pelepasan Siwa Gni Putih namanya, sangat utama sekali. Ini segeralah gunakan bersama.” Setelah demikian, berpamitanlah keduanya. Telah jauh perjalanan mereka, tidak diceritakan setelah tiba di cemara yang hangus, langsung menuju ke kediaman Sang Cempaka Gadang. “Wahai Cempaka Gadang, janganlah lama-lama, hamba sudah lama menunggu—

Teks : 19a

ring kene, nahan ujar sang kalih. Mawuwus sang Cempaka Gadang, haywa mangke aprang, yan wus madyaning dalu, ikang wenang aprang. Hatinen rumuhun. Tan ucapan sampun tengah wengi, maprang ta sira mwah ring akasa, rame punang prang, rahina dalu prangnya, maswe tikang aprang, kacindra prangnya sang Cempaka Gadang mwah mundur kapilayu sira masuk sira ring gni manusa gusug agung, kaburu ring sang kalih anglepasang gni petak, saksana pejah sang Cempaka Gadang matemahan awu. Sang Siwa Gandhu lawan sang Siwa Bajra mantuksira sang kalih.wus madoh lumampah ira, tan ucapan sang mantuk.

Terjemahan :

—di sini!” Demikianlah perkataan keduanya. Berkata Sang Cempaka Gadang: “Janganlah berperang sekarang, jika sudah tengah malam, barulah boleh berperang. Tunggulah terlebih dahulu.” Tidak diceritakan waktu sudah tengah malam, berperanglah mereka kembali di angkasa, ramailah peperangan itu, siang dan malam pertempurannya; lama peperangan tersebut, ketahuanlah kelemahan perang Sang Cempaka Gadang lalu ia mundur melarikan diri, ia masuk ke dalam api manusia kusta besar (gni manusa gusug agung), dikejar oleh keduanya yang melepaskan api putih (gni petak), seketika itu juga matilah Sang Cempaka Gadang berubah menjadi abu. Sang Siwa Gendu dan Sang Siwa Bajra keduanya pun kembali. Telah jauh perjalanan mereka, tidak diceritakan kepulangan mereka.

Teks : 19b

Hana mangkin kawuwusan atmanya ring yamaniloka gnahnya sang Cempaka Wilis, atmanaya ring kawah tambra gomuka. Bhagawan Petra raja kinen amuncang watek bregala kabeh, para sisya kabeh, hana ring kawah ndut genahnya, hana ring kawah bacin genahnya, hana sinepit dening wesi, hana sinepit dening sela agung, hana kahulur lawan ginetek atmanya, tangyanya leak kabeh, amrih-mrih tangisnya wateknya kabeh anonton atmanya sang Cempaka Gadang, gegerwatek dewa kabeh. Wus samangkana, cina-

Terjemahan :

Sekarang dikisahkan atmanya di alam neraka (Yamaniloka) tempatnya Sang Cempaka Wilis, atmanya berada di kawah tembaga kepala sapi (kawah tambra gomuka). Bhagawan Petra Raja memerintahkan untuk menghukum seluruh golongan raksasa (bregala) dan seluruh muridnya; ada yang di kawah lumpur tempatnya, ada yang di kawah kotoran tempatnya, ada yang dijepit dengan besi, ada yang dijepit dengan batu besar, ada yang diulur lalu dipotong atmanya, tangisan para leyak semuanya terdengar, jeritan tangis golongan mereka semua menyaksikan atma dari Sang Cempaka Gadang, gemparlah seluruh golongan dewa. Setelah demikian, diki—

Teks : 20a

ritanen sang Siwa Gandhu lawan harinya sang Siwa Bajra haneng dalan. Kacunduk sanghyang Siwa. Atanya sira ring sang kalih sang Siwa Gandhu lawan Mpu Siwa Bajra, hingulun maswe maminta srana kanti sira karo. Mangkana ling sanghyang Pramesti Guru ring sang kalih. Sumahur ta sang Siwa Gandhu, haywa awuwus mangkana ring hulun mangke, apan maswe haneng kene, apan wus pejah Dewi Ratna Cempaka Gadang. Hingulun mangke aminta pahninging hidhep, apan leteh punang hati, ika marmaning hingulun

Terjemahan :

—sahkan Sang Siwa Gendu bersama adiknya Sang Siwa Bajra di jalan. Mereka bertemu dengan Sanghyang Siwa. Beliau bertanya kepada keduanya, Sang Siwa Gendu dan Mpu Siwa Bajra: “Hamba sudah lama meminta sarana bantuan kepada kalian berdua.” Demikianlah sabda Sanghyang Pramesti Guru kepada keduanya. Menyahutlah Sang Siwa Gendu: “Janganlah berkata demikian kepada hamba sekarang, karena sudah lama berada di sini, sebab telah mati Dewi Ratna Cempaka Gadang. Hamba sekarang memohon penyucian pikiran, karena hati ini merasa kotor, itulah tujuan hamba.”


Sumber :

I Wayan Artayasa
Institut Hindu Dharma Negeri Denpasar


HALAMAN TERKAIT
Baca Juga