Sunar Galang ring Sanggah Kemulan


Ring silih tunggil desa sane doh ring pucuk bukit, jenek sawijining kulwarga sane kalintang nista. Wenten i meme sane sampun tua mawasta Dadong Niang, lan pianakne abesik, I Putu Darma. Umahne wantah pondok banyeh, raabne saking tiing sane sampun bolong-bolong. Yening sabeh teka, Putu lan memene patut negak masila ring bucu umahne mangda nenten belus.

Sabilang wenten upacara ring Pura Desa, Putu setata ngerasayang sakit ati. Nenten ja krana ia tusing ngelah kuaca anyar, nanging krana krama desane silih tunggil setata ngeremehang dewekne.

“Putu, jek nista pesan banten gumianten ibane. Tuah misi base lan canang sungsang. Apa ja lakar baange teken leluhurmu yening amonto dogen bantené?” keto I Gede Kaya, anak sugih ring desa ento, kedek ngwalek di arep anak liu.

Putu Darma wantah nungkul. Yeh matane ngetel ring tanahe. Ia tusing bani masaut. Memene, Dadong Niang, lantas ngisi liman Putu tur mamunyi alus, “Putu, sampunang sedih. Leluhur iraga tusing ja muat reringgitan banten sane tegeh, nanging muat ketulusan keneh. Tetep ja bhakti, tetep ja mautsaha.”

Sabilang peteng, rikala desane sampun sepi, Putu Darma setata negak masungsat ring arep Sanggah Kemulan (pelinggih leluhur) sane sampun usak tur maupasan. Ia tusing nunas pipis, ia wantah masumpah ring telenging atine: “Ratu Betara Hyang Guru, icenin tiang galah mangda prasida nyuciang wastan kawitan tiange. Tiang lakar mautsaha sakuat tenaga, mangda memen tiange tusing buin kakedekang.”

Putu lantas megedi uli desa. Ia mautsaha ka kota, makarya napi ja sane prasida kakarya. Ia dadi buruh panggul, dadi tukang sapu, kanti dadi tukang jait sepatu. Sabilang pipis sane kapolihang, sapantunne setata kakirimang ka desa anggon memene numbas baas. Sane lianan, kapupulang akidik-akidik.

Sane ngeresepang ati, Putu tusing taen lali maturan sabilang Purnama lan Tilem, yadiastun wantah canang sari sane katumbas ring pasar. Ia ngerasa, kakuatanne saking kota punika wantah “pasuecan” saking leluhurne ring desa.

Pitubelas warsa mamargi.

Silih tunggil rahina, wenten mobil sane becik pisan rauh ka desa ento. Krama desane makejang geger. Mobil ento marandegan ring arep pondok banyehne Dadong Niang. Saking tengah mobilé, pesu anak lanang sane gagah, ngangge destar sutra, lan rupane macedar galang. Ento I Putu Darma.

Nanging, Putu tusing ja pamer kasugihan. Sane kapertama kalaksanayang wantah macelep ka pondokne, lantas nyumbah ring cokor memene. “Me… Putu sampun mulih. Putu jani suba dadi anak,” keto ia ngomong sambilanga nangis.

Dadong Niang sane peningalane sampun lamur, ngelut pianakne sakuat-kuatne. “Putu… meme tusing perlu kasugihanmu, meme tuah meled Putu selamet.”

Pekan nika masi, Putu Darma ngadaang upacara ageng. Nanging nenten ja upacara anggon sombong. Ia muat tukang bangunan pinih melah anggon muat “Pamerajan” utawi Sanggah Kawitan sane kalintang becik. Sanggah Kemulane sane malu maupasan, jani maukir emas tur asri pisan.

I Gede Kaya, anak sugih sane malu setata ngwalek Putu, jani teka nungkul. Ia ngerasa lek, krana jani kauripane Putu jauh pinih tegeh saking dewekne. Nanging Putu Darma nenten ja dendam. Ia malah nyagjagin Gede Kaya tur ngajak ngajeng bareng.

“Gede, tusing ada gunane iraga silih sikut. Matur suksma, krana pamineh Gede malu ngawinang tiang jengah mautsaha,” keto Putu mamunyi tegep pisan.

Ring puncak upacara Dewa Yadnya ring pamerajanne, Putu negak masila masanding teken memene. Ia ngerasayang wenten aura sane anget nyusup ring anggane. Ia ngerasa para leluhurne makenyem saking niskala. Putu nangis risedek sembahyange, tusing ja nangis sedih, nanging nangis bagia sane kalintang dalem.

Ia jani tauk, mungguing kasuksesan punika wantah gabungan saking Karmaphala (hasil karya nyane) miwah Pitra Rin (hutang budi ring leluhur). Ia sane malu kabaos anak nista, jani dadi anak mautama sane kasinggihang baan krama desane.


Pesan Saking Satua Niki:

  1. Amanat : Sampunang taen ngeremehang anak krana kalacuranne. Roda kauripan punika setata mider.
  2. Bhakti ring Leluhur : Ring dresta Bali, leluhur punika kabaos “Dewa Hyang”. Bhakti ring leluhur lan rerama (Guru Rupaka) punika dalan pinih utama nuju kateguhan urip.
  3. Ketulusan : Tuhan (Ida Sang Hyang Widhi) lan leluhur nenten ja nyuryanin agengne banten, nanging nyuryanin cenik-gedene ketulusan keneh sane maturan.