Tresna Asih Rerama


Ring sisin desa sane ayub, magenah silih tunggil umah tua sane sampun banyeh. Ditu jenek Pan Sari, adanne. Pan Sari wantah adiri, saantukan rabinne sampun lina duang dasa warsa sane sampun lintang. Ia nunggalang raga miara pianakne abesik, Ni Putu saking alit kanti jaman jani. Sabilang semengan, sadurung suryane nyunari gumi, Pan Sari sampun bangun. Ia nyapu di natah, maturan ring sanggah, lan ngedengang yeh baang punyan jeroné sane layu.

Ni Putu, pianakne sane kalintang ayu, jani sampun sukses ring kota. Ia makarya ring silih tunggil hotel bintang lima. Putu sampun tusing taen mulih. Sabilang Pan Sari nelpon, Putu setata ngomong, “Tiang sibuk, Pa. Buin mani jeroané lakar kirimin tiang pipis liu.”

Nanging, Pan Sari tusing ja muat pipis. Sane kaperluang wantah Putu maseken mulih, nunas ajengan bareng-bareng, lan ngobrol ring amben jeroané.

Warsa mautsaha mamargi. Kasuksesan Putu ngandung rasa sombong ring atine. Ia lali ring kawitane. Ia lali ring jerone sane banyeh. Malah, rikala ia polih cuti, Putu tusing mulih ka desa, nanging lunga malali-lali ka luar negeri sareng timpal-timpalne sane sugih. Pan Sari ring desa tuah bisa bengong, sabilang peteng maturan ring Sanggah Kemulan, nunas mangda pianakne setata rahayu.

“Ratu Betara, icenin Putu katenangan. Yening ia lali ring tiang, sampunang ja Betara lali ngajegin ia,” keto sesambat Pan Sari sabilang semengan.

Nuju silih tunggil rahina, wenten pancabaya nibenin Putu. Hotel genahne makarya keni musibah ageng, lan Putu keni fitnah sane ngawinang ia kamedalang (PHK) tanpa pesangon. Tusing ja ento dogen, timpal-timpalne sane sabilang wai bareng-bareng, jani makejang megedi rikala Putu tusing ngelah pipis malih. Putu keni panyungkan sane keras, baongne tusing bisa mamunyi, lan batisne lemet tusing bisa mejalan.

Ditu Putu ngerasa, kauripane rontok. Ia tusing ngelah sira-sira di kota. Ring tengahing rasa sakitne, ia ngipi nepukin bapakne, Pan Sari, sedek nyapu ring natah sane usak. Bapakne makenyem, nanging matane ngetelang yeh mata.

Kranan rasa jengah lan sedih, Putu mautsaha mulih ka desa ngangge sisa-sisa pipisne. Ia teka nunggang taksi, nanging rikala neked di arep jeronne, ia tusing bisa macelep. Ia ngerayap ring tanah, maparan krana batisne lemet.

Ditu ia nepukin bapakne, Pan Sari, sedek negak ring ambené. Pan Sari sampun sayan tua, peningalane sampun lamur.

“Pa… Pa…” Putu mautsaha mamunyi, nanging suarane serak pesan.

Pan Sari sane miragi wenten anak ngerayap, lantas nyagjagin. Sané pinih ngeresepang ati, yadiastun Putu sampun lali ring bapakne, Pan Sari tusing ja duka. Ia nungjung Putu, nungkulang angkihane, lantas nangis masambilan ngusap panyingakan pianakne.

“Putu… Pianak Bapak… Akhirne Putu mulih,” keto Pan Sari ngomong sambilanga manggel Putu sakuat-kuatne.

Putu nangis ngetelang yeh mata ring tangkah bapakne. Ia ngerasa dosa sane kalintang ageng. Ia ngerasa, panyungkan sane nibenin dewekne punika wantah Karmaphala — asil saking parilaksanane sane lali ring rerama. Nanging, ia masi ngerasa lian. Tresna asih bapakne punika masi karma saking kebecikan bapakne sane setata mendoakan ia.

“Pa, ampura… Putu dosa…” Putu mamunyi pelan pesan.

Pan Sari makenyem, “Tusing ada sane perlu diampura, Putu. Rerama tusing taen nyimpen duka ring pianak. Jani Putu suba mulih, ento suba cukup.”

Umah sane usak ento jani dadi saksi. Putu sane malu sombong lan sugih, jani malajah malih dadi manusa sane sujati saking bapakne sane nista. Ia malajah mungguing kasugihan sujati punika tusing ja pipis, nanging rasa bhakti ring rerama lan rasa suksma ring Ida Sang Hyang Widhi.

Karma punika nenten ja setata marupa ulih-ulihan sane ngetelang yeh mata sedih, nanging karma masi prasida marupa galah kaping kalih mangda manusa prasida mawali ring rurung sane patut.


Pesan Moral & Budaya:

  1. Karmaphala : Punapi ja sane katanem, ento sane lakar kapupun (dipanen). Ni Putu nanem rasa lali, ia muponin rasa kesepian. Nanging bakti Pan Sari nanem tresna, ia muponin perasidan pianakne mawali.
  2. Bhakti ring Rerama : Ring Bali, rerama punika kabaos “Guru Rupaka”. Ngamargiang bakti ring rerama wantah dalan nuju swarga.
  3. Kasujatian Kauripan : Cerita puniki nujuhang mungguing pariwisata lan kemajuan jaman dadi ngawinang iraga sugih, nanging sampunang kanti ngilangang “sesana” dadi anak sane mautama.