Ada katuturan satua “I Bawang tekeén I Kesuna”. Kacerita ada anak makurenan, ngelah pianak dadua luh-luh. Pianakné ané kelihan madan I Bawang, ané cerikan madan I Kesuna. Akuren ngoyong koné di desa. Sewai-wai geginané tuah maburuh ka uma.
I Bawang tekén I Kesuna matungkasan pesan koné bikasné. I Bawang anak jemet megaé tur demen nulungin reramanné. Dueg masi ia ngraos, sing taén ia ngraos ané jelék-jelék. Jemet melajahang raga, malajahin saluiring geginan dadi tugasné dadi anak luh. Marengin mémé megarapan di paon, metanding canang, muah ané lénan. Melanan pesan ngajak adinné I Kesuna. I Kesuna anak bobab, males magaé, demen pesan mapisuna.
Kacrita Méméné lakar luas ka peken, tundéna pianakné nuunin padi laut nyemuh tur nebuk kanti apragatan. Disubané I Bawang nuunang padi, tundéna I Kesuna nyemuh padi, kéné raosné. “Jemuh naké jani padiné I Kesuna!” Masaut I Kesuna, “Jemuh ja malu nyanan Icang ja nebuk”. Suba tuh padiné, agia jani lakar nebuk padi. Ngraos I Bawang tekén adinné, “Ih Kesuna, né suba tuh jani padiné, dong énggalang jani tebuk!” Masaaut buin I Kesuna, “Nh tebuk ja malu, nyanan Icang ja nglesung”. Suba suud nebuk, buin I Kesuna tundéna, “Jani lesung anaké jijihé Kesuna!”. Masaut I Ksuna “Nah, lesung ja malu nyanan Icang ja ngindangang!”
Kacerita, kanti kenyel suba I Bawang nundén adinné, nanging tusing pesan ada kalaksanayang. Sedek dina anu, I Bawang mara suud nglesung padi laut kayeh sambilanga ngaba jun anggona ngalih yéh. I Kesuna, mapan tau tekén méméné lakar teka uli peken, uapa awakné ban wot, apang nyak cara anak suud nebuk padi. Teka jani méméné uli peken. Tengkejt nepukin I Kesuna jengis ngoahang I Bawang tusing pesan nyak magarapan. “Ih Mé, pocol Mémé nglah pianak buka I Bawang. Sing pesan nyak marengin tiang magarapan. Tonden suud nebuk, suba kalaina Icang kayeh. Eda pesan ia baanga gapgapan, yen teka uli kayh, jeg siam nasné ban yéh anget.
Saja gedeg méméné tur ngaé yéh anget. Mara teka I Bawang kayeh, jeg siama ban yéh anget maduluran munyi ané kasar-kasar, nundung I Bawang apanga magedi uli jumahné. I Bawang laut megedi sambilanga ngeling sigsigan. Di subané ngutang umah, murang-murang lampah ia tusing karwan pajalané, kanti teked di sisin tukadé makeneh ia nganyudang awak.
Ditu koné teka I Kedis Crukcuk Kuning maekin I Bawang. Ngraos I Bawang, “Wih, Iba Kedis Crukcuk. Apa koné pangenan Waké urip di guminé? Wake sing enu ngelah nyama beraya. Yen tuah Iba lega, amah suba waké, apang énggal mati!” Kéto I Bawang buin nglanturang sambilanga magending, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja tendas kaéné!” “Tol….” Saja gotola sirah I Bawangé ban I Crukcuk, sagét bek koné misi soroh bunga emas.
Apa kadén demen atiné I Bawang. Buin ia magending, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja kuping kaéné!” “Tol….” Saja gotola kuping I Bawangé, sagét maka duang anéh koné misi subeng emas. Buin I Bawang magending, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja baong kaéné!” “Tol….” Saja gotola baong I Bawangé ban I Crukcuk, sagét misi kon“Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja tendas kaéné!” “Tol….” Saja gotola sirah I Bawangé ban I Crukcuk, sagét bek koné misi soroh bunga emas. Kalung emas.
Kéko salantunyané, limané misi galang emas, jrijiné pada tetelu kiwa tengan misi bungkung emas. Maimbuh kamen sutra, sandal tinjik, muah baju kain brokat melah gati. Suba liu ia maan pepayasan uli I Crukcuk Kuning, kisik-kisik I Bawang ngojog ka umah dadongné. Tusing ia taén mulih ka umah reramanné.
Kacerita jani I Kesuna nuju ka peken mabelanja, matemu ia ngajak embokné ané mapanganggo melah-melah, laut ia nakonang uli dija maan panganggo buka kéto. Disubané orahina tekén I Bawang, ditu laut I Kesuna metu kaloban kenehné. Edot pesan ia ngelah penganggo muah papayas an ané bungah buka ané gelahanga ban I Bawang. Sawiréh buka kéto, ditu I Kesuna ngorahin memenné nigtig ukudané apang kanti babak belur. “Ih meme, icing dot pesan ngelah pepayasan cara I Bawang. Jani énggalang siam tiang ban yéh anget, tigtig tur tundung icing cara I Bawang, icing lakar ngutang awak apang katemu ajak I Kedis Crukcuk, lakar ngidih emas-emasan!”
Sawiréh patuh momo kenehné ngajak méménné, saja ia kasiam ban yéh anget laut katigtig tur tundunga apang énggal magedi uli jumahné. Sesubané katigtig, lantas ia ngeling sengu-sengu nuju ka tukadé apang katemu ngajak I Kedis Crukcuk Kuning. Sasubané katemu, ngomong I Kesuna, “Wih Iba Crukcuk Kuning, waké dot pesan ngelah pepayasan cara I Bawang, énggalang cotot waké!” Mara kéto pangidih I Kesunané, agia I Crukcuk Kuning ngotol ukudan I Kesunané, nanging sing ja isinina emas-emasan.
Tengkejut tur jerit-jerit I Kesuna, sawiréh sasubané ia kacotot ban I Crukcuk Kuning, magenepan isin awakné, soroh gumatat- gumitit ané nyejehin. Ada lelipi, ada lelintah, ada teledu, ada tabuan, kalejengking, muah ané lénan. Melaib ia jerit-jerit mulihné. Mara lakar macelep ka umahné, suba I Kesuna kacotot ban I lelipi gadang, kanti ngemasin mati.
Terjemahan Cerita I Bawang tekén I Kesuna
Ada sebuah cerita “I Bawang tekeén I Kesuna” Konon, ada seorang pria yang sudah menikah dan memiliki dua anak perempuan. Anak sulungnya bernama I Bawang, dan anak bungsunya bernama I Kesuna. Ia pergi ke desa. Pekerjaan sehari-harinya adalah bekerja di ladang.
I Bawang dan I Kesuna sangat berbeda. Bawang adalah anak yang rajin bekerja dan suka membantu orang tuanya. Ia juga pandai berbicara, tidak pernah mengatakan hal yang buruk. Ia belajar dengan giat, mempelajari semua keterampilan seperti seorang wanita. Ia bekerja di dapur bersama ibunya, ikut lomba canang, dan lain-lain. Ia sangat dekat dengan adiknya, Kesuna. Kesuna adalah seorang pembohong, malas bekerja, dan suka menipu.
Konon, Ibu pergi ke pasar, dan ia meminta anaknya untuk memetik padi dan menumbuknya hingga siap. Setelah Bawang memanen padi, Kesuna memintanya untuk menumbuk padi juga. “Padi I Kesuna sudah penuh sekarang!” Kesuna menjawab, “Jangan takut, besok aku akan memukulmu. Padinya sudah kering, sekarang aku akan menumbuk padi.” I Bawang berkata kepada saudaranya, “Oh Kesuna, padinya sudah kering sekarang, ayo pergi sekarang!” I Kesuna menjawab lagi, “Pukul dulu, besok aku akan memukulmu.” Setelah memukul, Kesuna berkata, “Sekarang pukul, Kesuna!” Kesuna menjawab, “Baiklah, jangan khawatir, aku akan menjagamu!”
Dikatakan bahwa I Bawang lelah meminta saudaranya, tetapi tidak ada yang dilakukan. Suatu hari, I Bawang baru saja selesai menumbuk padi dan pergi ke kamar mandi sambil membawa ember untuk mengambil air. Kesuna, mengetahui bahwa ibunya akan pulang dari pasar, mengukus tubuhnya dengan tongkat, sehingga ia akan seperti anak kecil yang berhenti menumbuk padi. ”Sekarang sudah pulang dari pasar.” Terkejut melihat I Kesuna menangis, I Bawang tidak mau bekerja. “Ih Mé, pocol…” Ibu saya punya anak seperti I Bawang. Dia tidak mau ikut saya bekerja. Dia belum selesai mengebor, dia sudah mabuk. Jangan biarkan dia gapgapan, kalau dia datang dari sungai, siam nasné saja dengan air hangat.
Ibu marah dan membuat air hangat. Ketika I Bawang datang untuk mandi, dia dibasuh dengan air hangat dan suara kasar, mendorong I Bawang untuk meninggalkan rumahnya. Bawang kemudian pergi sambil menangis. Setelah meninggalkan rumah, dia berjalan sedikit tanpa seorang pun, sampai dia mencapai tepi sungai dan memutuskan untuk menenggelamkan diri.
Kemudian datanglah Burung Kuning Crukcuk mendekati Bawang. I Bawang berkata, “Oh, kau burung Crukcuk. Apa tujuan hidupku di bumi? Aku tidak punya saudara untuk merayakan. Seandainya kau senang, makanlah aku, agar aku cepat mati!” Maka I Bawang melanjutkan sambil bernyanyi, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja tendas kaéné!” “Tunggu….” Tentu saja, kepala I Bawangé dan I Crukcuk dipenggal, dan dipenuhi bunga emas.
Apa yang disukai Bawang? Sekali lagi ia bernyanyi, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja kuping kaéné!” “Tunggu….” Telinga I Bawangé dipotong, dan tiba-tiba muncul dua benda aneh dengan anting-anting emas. Sekali lagi I Bawang bernyanyi, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, dong gotol ja baong kaéné!” “Tunggu….” Tentu saja, I Bawangé dan I Crukcuk memotong lehernya, dan ia berkata, “Crukcuk-crukcuk Kuning Cilalongan, potong kepalamu!” “Tunggu….” Tentu saja, kepala I Bawangé dan I Crukcuk dipenggal, dan dipenuhi bunga emas. Kalung emas.
Kemudian Kéko, tangannya dengan cincin emas, jari-jarinya di kiri dan kanan dengan cincin emas. Ditambah kamen sutra, sandal tinjik, dan pakaian brokat melah gati. Setelah menerima banyak hadiah dari I Crukcuk Kuning, I Bawang pergi ke rumah neneknya. Ia tidak pernah kembali ke rumah orang tuanya.
Dikisahkan bahwa Kesuna pergi ke pasar untuk berbelanja, ia bertemu ibunya yang berpakaian indah, dan ia bertanya dari mana ibunya mendapatkan pakaian seperti itu. Setelah diberitahu oleh I Bawang, I Kesuna mengungkapkan isi hatinya. Ia ingin memiliki pakaian dan perhiasan yang seindah milik I Bawang. Karena itu, Kesuna menyuruh ibunya untuk memukulinya hingga babak belur. “Oh ibu, aku ingin memiliki pakaian seperti I Bawang. Sekarang biarkan aku memandikanmu dengan air hangat, pukul dan dorong aku seperti I Bawang, aku akan meminjamkan tubuhku untuk bertemu I Kedis Crukcuk, aku akan meminta emas!”
Karena ia setuju dengan ibunya, ia dimandikan dengan air hangat lalu dipukuli dan dipaksa meninggalkan rumah. Setelah dipukuli, ia menangis dan pergi ke sungai untuk bertemu Burung Crukcuk Kuning. Ketika mereka bertemu, Kesuna berkata, “Oh, Crukcuk Kuning, aku sangat ingin memiliki gaun seperti Bawang, cepatlah!” Ketika Kesuna meminta, Crukcuk Kuning memotong tubuh Kesuna, tetapi ia tidak mengisinya dengan emas.
Kesuna terkejut dan berteriak, karena setelah digigit oleh Crukcuk Kuning, tubuhnya dipenuhi bekas luka. Ada ular, ada lintah, ada kadal, ada kalajengking, dan lain-lain. Ia berlari pulang sambil berteriak. Ketika hendak masuk rumah, Kesuna digigit ular besar, hingga ia meninggal.
